MỘT BÀN TAY - Phạm Duy

Nghe bài hát Một Bàn Tay, mời bấm dưới đây:
 

TÀ ÁO XUÂN BAY - Duy Nguyên

Vừa đi tôi vừa hát nho nhỏ. Lúc này tôi hay hát quàng xiên hết câu này bắt sang câu kia vô thứ tự. Tình cờ nhớ được câu nào hát ông ổng lên. Giống như Ly nói, anh chàng này điên điên hay sao ấy. Chị Hà thì mắng, thằng này cứ lảm nhảm tối ngày nhức cả đầu. Tôi cười trừ. Chị à, dễ gì có lúc được vui vẻ hát hỏng như thế này đâu. Ít khi cõi lòng thanh thản vui vẻ như... màu nắng thế kia. Cái tiếng này em bắt chước chị đó, ngày xưa chuyện gì vừa ý hay khen cái gì đẹp chị đều ví von vậy. Màu nắng, nhất là màu nắng xuân tuyệt vời lắm.

Khung cảnh hai bên đường làm tôi thích quá. Màu lá xanh mát vì lá đã thay một màu non tươi như màu mạ. Mấy thửa ruộng gặt xong trơ gốc rạ vàng nhọn hoắt. Rơm rạ được chất thành đống cao. Nhìn vườn dưa hấu tôi có cảm tưởng như còn bé, cùng Cúc ngồm ngoàm mấy trái dưa vừa chín. Tất cả có vẻ gì rất thanh bình. Ừ, bây giờ là mùa xuân đang về. Thiên nhiên làm ta quên đi chút buồn phiền nào đó. Tôi hát một khúc thanh bình ca. Khi tôi về, con chim sâu nằm trong tổ ấm, dây thép gai đã hết rào quanh đồn phòng ngự. Và người lính đã trở về cày đám ruộng xưa... Khi tôi về, cuộc đời xuôi chảy, bóng trăng xưa soi soi trên lối mòn. Có rừng cây ấm vì nhiều thương nhớ, có người yêu cũ nằm chờ bên gối...

Chị Hà đứng sửa cành mai trước sân. Chị hấp tấp chạy ra mở cổng khi thấy tôi.

- Em mới về?

- Vâng, em về ăn tết với chị.

Mắt chị Hà sáng lên niềm vui. Chị nắm tay tôi lôi vào nhà nói ríu rít:

- Vui quá. Nhà ít người mong cậu về hoài. Thế mấy năm trước ăn Tết ở đâu?

Tôi đáp bâng quơ:

- Lông bông lắm chị à. Em cũng chẳng nhớ làm gì mấy ngày đó.

Những ngày Tết năm ngoái năm kia tôi làm gì à? Đó là chuỗi ngày buồn vô cùng. Sống ở một thành phố ồn ào người là người, trong khi mình lại chẳng có một người quen thân thuộc. Nếu có, chỉ là một người bạn gái chỉ có thể đến vào lúc giáp Tết. Thế là chỉ có nước nằm yên trên gác gặm bánh chưng bánh tét cho qua đi. Hay đứng nhìn thiên hạ nô nức đi lại, một mình. Hình như chỉ có căn gác tương đối quen thuộc, duy nhất, trong một nỗi buồn.

- Thế sao không về với chị?

- Chị quên à? Chị về đây chưa được năm kia mà.

Chị Hà vỗ trán, cười. Trông chị chẳng khác khi xưa gì lắm. Mối tình của chị gặp nhiều trở ngại, sau chị phải ưng anh Huy. Trường hợp chị làm tôi suy nghĩ. Tình yêu là cái gì thế nhỉ? Với chị, tôi có cảm tưởng chỉ là một món trang sức thời con gái. Một chút ngậm ngùi phải có cho đời thi vị tí. Một bùi ngùi khi nhớ lại, thế thôi. Bởi vì ngay lúc này chị là người sung sướng.

Chị sống có vẻ hạnh phúc...

- Đời sống dễ chịu cậu ạ. Bé Quỳnh ngoan lắm, chỉ phải chị phải lo miếng vườn chẳng bế cháu hoài được.

Tôi nhìn mảnh đất xinh xắn trồng các loại rau, hoa và cây ăn trái. Tôi nói:

- Có lẽ em cũng sẽ làm thầy giáo làng. Được như anh chị cũng thú chán.

- Thì khi xưa chị đã bảo mà cậu có nghe đâu!

Tôi bắt gặp đôi mắt chị nhìn tôi trách móc xen lẫn một chút dịu ngọt. Chị bảo tôi xuống rửa mặt đợi chị làm cơm. Nước lành lạnh rất dễ chịu. Nghe trong không khí thoảng hương Tết miền quê. Đó là mùi rơm rạ, mùi lá chuối củng mùi hoa vừa nở. Cộng với chút lạnh chút sương mơ buổi sáng. Miền Nam có thời tiết lạ lùng, mấy tên bạn ví như tính tình con gái. Sáng có tí sương cho có vẻ mùa đông lạnh lẽo. Đến trưa lại nắng muốn vỡ đầu. Tôi yêu khoảng thời gian sương vừa tan, nắng mới lên. Trời ấm hơn trong gió chướng rung cành mai nở.

- Chị còn yêu màu nắng?

Chị Hà quay nhìn tôi như đo lường mức thực sự của câu hỏi. Nụ cười tôi hơi giễu cợt. Chị đáp nhỏ:

- Còn. Màu nắng bao giờ cũng đẹp.

- Nhất là màu nắng cuối năm, chị nhỉ!

Bé Quỳnh nằm trong lòng chị quơ tay nắm tóc chị níu xuống. Chị gỡ tay con bé, tát nhẹ vào má. Buổi chiều thả rơi vài giọt nắng lấp ló trên lá xanh. Vài tiếng chim cu gọi mùa xuân về. Cành mai đầy những nụ xanh. Có một vài đóa hoa nở. Tôi nói bâng quơ:

- Hoa mai đẹp quá, chị.

- Cậu nhớ cành mai khi xưa cậu cho chị cậu đã xin của cậu gì em anh Tuân không?

- Nhớ. Thằng Sao đó, chị.

- Thuở nhỏ vui quá. Về đây chị sống lại ấu thời chị em mình.

Chợt nhớ ra, tôi nói. Tôi dò chừng phản ứng trên mặt chị.

- Hôm nọ em gặp anh Tuân. Anh ấy đi bên Quân y.

- Sao?

- Anh Tuân hỏi thăm chị. Anh có vẻ mừng khi thấy chị có hạnh phúc rất nhiều.

Chị Hà cúi đầu xuống vuốt tóc bé Quỳnh. Trong chị hẳn một chút bùi ngùi vừa dấy lên. Nhưng chắc chắn chị không tiếc, chẳng nuối vì chị không lầm đường. Tình yêu khác, hôn nhân khác. Tình yêu chỉ làm đẹp đời sống chứ không xây dựng đời sống. Và như thế, mối tình chỉ đẹp khi đã yên ổn cuộc đời, nghĩ về nhau chỉ một thoáng nào đó.

Tôi nhìn bâng quơ. Hát vu vơ một câu chợt nhớ. Từ đó khi xuân tái hồi cho bùi ngùi thương nhớ tới xa xôi. Nhớ tới câu thương yêu người. Một ngày tuổi mới đôi mươi... Tôi cười hóm hỉnh:

- Chị nói em hay hát lảm nhảm nữa không?

Chị cười dịu dàng:

- Không. Hát cho vui cửa vui nhà.

- Năm nay chị có nấu bánh chứ?

- Có. Cậu thức canh bánh cho chị nghe.

- Mấy năm em quên mất Tết. Quên luôn bếp lửa chờ bánh.

Ánh mắt tôi chợt dừng lại bên kia hàng rào quấn đầy mồng tơi. Một dáng tóc dài nghiêng nghiêng tưới rau. Nước trắng xóa từ vòi nước rây đều trên màu hoa cải vàng. Cải đang lớn ra ngồng vàng quyến rũ các chú bướm la cà đến. Tôi chăm chú nhìn khung cảnh bắt mắt đó. Tưới xong người con gái đến luống vạn thọ. Sao toàn hoa vàng thế nhỉ? Vạn thọ trồng từng luống nom cũng rực rỡ lắm. Vuông nhà nàng một góc mai nở nhiều hơn bên tôi. Nàng mải làm không thấy tôi đang chú ý nhìn nàng. Tôi khều tay chị Hà hỏi:

- Cô nào vậy chị?

- Hả?

Chị đang ngó cây trúc đào nở những móng tay hồng nghe tôi hỏi giật mình. Tôi chỉ tay sang bên ấy. Chị Hà nhìn tôi mỉm cười:

- Hân đấy.

- Sao mấy lần trước em về sao em không thấy?

- Hân học trên tỉnh, bây giờ về ăn Tết.

Chị Hà nhìn tôi lém lỉnh. Cử chỉ như lần ghẹo tôi với Cúc trong trò chơi cô dâu chú rể, chị nói:

- Cô nàng cũng xinh chứ, cậu?

Tôi gật đầu. Chị tiếp:

- Cậu sửa soạn làm thầy giáo là vừa. Bằng lòng chị giới thiệu cho.

- Chị làm như em là vua không bằng. Chị có quen Hân?

- Dĩ nhiên. Thân lắm. Hôm hè Hân hay sang chơi với bé Quỳnh. Cô nàng khá dễ thương, cậu nhỉ?

Tôi ngập ngừng:

- Em cũng thấy thế.

Bên kia rào Hân tiếp tục tưới. Nàng làm công việc thật nhẹ nhàng chậm rãi. Trời gây gây lạnh nhẹ như một cơn gió sớm mơn trên da. Không khí nhẹ tênh, mọi thứ bình thản êm ả. Khói từ một căn nhà nào đó bốc lên, tan vào trong mây. Từ đó gợi tôi nhớ tới một đoạn văn cũ của Nhất Linh. Một buổi chiều cuối năm, một buổi chiều êm như giấc mộng. Mấy cây thông đầu làng đứng yên đợi gió. Ở đây chỉ có mấy ngọn cau phất phơ. Hai chị em ngồi nhìn, trong đó mùa xuân đang về. Có lẽ chị nhớ kỷ niệm nào đó vào mùa xuân cũ. Còn tôi đang chăm chú nhìn sang căn nhà bên cạnh. Còn tôi, biết đâu, mai sau tôi ở một nơi khác tôi sẽ nhớ chiều nay.

Chị Hà đứng lên vỗ vai tôi bảo:

- Cậu sang mua rau nhé. Anh sắp về rồi.

Tôi ngạc nhiên:

- Mua bên Hân?

Chị trả lời rất tự nhiên:

- Ừ. Ngày nào chị cũng mua rau bên đó. Nhớ lấy ngò nhiều nhiều nhé.

Tôi lúng túng đứng gãi đầu. Chị nhìn tôi cười cười xong bỏ vào nhà. Cố làm gan tôi đến bên hàng rào. Những chiếc lá mồng tơi xanh mát tì vào ngực tôi. Tôi vịn vào cây sào mắc các dây non dài. Tự dưng tôi gọi có hơi sỗ sàng một chút:

- Hân!

Nàng quay phắt người lại nhìn chăm chăm làm tôi bối rối. Và nàng nhíu mày, tôi đoán nàng đang nghĩ có quen bao giờ mà dám gọi tên một cách anh dũng, ngang nhiên như thế. Tôi không dám quả quyết rằng nàng đẹp, nhưng nàng có vẻ gì dễ thương lắm. Nàng càng dễ thương hơn, khi hỏi lại rất lịch sự và dịu dàng:

- Gì thế?

Tôi ngẩn người ra giây phút. Tôi trả lời hết sức... vô duyên:

- Rau. Có bán rau không?

- Mua cho chị Hà?

- Vâng. Cho nhiều ngò nhé!

Nàng che miệng cười khúc khích. Nàng lúi cúi cắt đám cải xà lách tươi mơn mởn. Những chú bướm lờn vờn trên luống cải hoa vàng. Buổi chiều êm. Tiếng lũ trẻ cười đùa vang từ xa. Vài tiếng pháo nổ lẹt đẹt. Không khí mát trong thiên nhiên rộn rã chờ Xuân. Không ngờ lại có một buổi chiều đẹp như thế này. Tiếng nhạc từ trong vẳng ra một khúc vui. Tôi huýt gió theo. Nàng ngẩng lên nhìn rồi tiếp tục cắt. 

Hôm nay là một ngày đẹp nhất. Tôi hát khúc When we were young của Johann Strauss đã đặt lời Việt. Ngày ấy khi xuân ra đời, một trời bình minh có lũ chim vui. Có lứa đôi yêu nhau rồi, hẹn rằng còn mãi không nguôi. Nhạc lắng hương Xuân bồi hồi, như vì tình ai tiếng hát lên ngôi...

*

Chị Hà nhìn Hân thoăn thoắt cột bánh, khen:

- Hân khéo quá. Mai mốt anh chàng nào gặp Hân có phước lắm đó!

Anh Huy nháy mắt với tôi:

- Hình như gặp rồi kia mà...

Tôi lén nhìn sang thấy Hân cúi xuống, tóc che lấp mặt chắc đã đỏ bừng. Chị Hà nói:

- Năm nay có Hân giúp chị đỡ quá. Có con bé này chị chả làm gì được. Xong chị trả công cho Hân, hay lắm cơ!

- Gì thế chị?

- Bí mật.

Chị nhìn tôi cười tủm tỉm. Tôi ngồi cạnh Hân trên bộ ván đầy những lá chuối, nếp, đậu xanh. Chị Hà lấy một miếng nhân đậu xanh đút vô miệng bé Quỳnh. Con bé nhai nhóp nhép cười tít mắt. Chị Hà bế Quỳnh lên nhà nựng con bé bằng những nụ hôn khắp người. Anh Huy hỏi:

- Nay bao nhiêu rồi em?

- Hăm chín anh ạ.

- Còn hai ngày nữa, mau thật. Thế là cây mai nhà mình nở kịp Tết.

- Em vừa mua lọ hoa đẹp lắm. Để em lấy anh xem.

Tiếng lục đục trên nhà, tôi đoán anh chị đang lau chùi lọ hoa cùng bộ lư đồng. Để đêm giao thừa chị thắp hương khấn. Bàn thờ đặt bộ lư sáng choang, cành mai bên cạnh cùng với dưa hấu, bánh chưng. Dáng chị đứng lâm râm khấn trước bàn thờ khói hương nghi ngút trông giống mẹ tôi.

Tôi xếp lá chuối lại cho gọn. Hân cho nếp, đậu xanh vào gói lại. Khi cột bánh hai đứa phải giữ chặt để cột cho chắc, bánh ngon. Bàn tay Hân thoăn thoắt và thỉnh thoảng tay tôi chạm tay nàng mát rượi. Hân múc nếp lên đám lá, nói:

- Năm nay chị Hà ăn Tết lớn quá!

- Thế còn nhà Hân?

- Cũng vậy.

- Nghĩa là ăn Tết lớn ghê lắm phải không?

Hân cười tươi, khẽ lắc lắc mái tóc:

- Thường thôi anh. Nhà ít người.

Tôi hỏi một câu có lẽ hơi ngố:

- Hân thích Tết không?

- Thích. Tết được nghỉ học.

- Thế Hân làm gì mấy ngày Tết?

- Đọc sách, đi chùa, đến nhà bạn. Còn anh?

- Tết ở nhà nằm không chán phèo. Hồi đó tôi mong mấy ngày Tết qua mau cho rồi.

Tôi hạ giọng tiếp:

- Riêng năm nay với tôi Tết có ý nghĩa lắm.

- Năm nay anh về đây chứ?

- Nhất định. Phải về gói bánh với Hân.

Hân cãi:

- Không có anh Hân vẫn gói được như thường.

- Vậy không về nghe?

- Không phải. Có anh vui hơn.

- Sao hơn?

- Nói chuyện mau hết giờ, đỡ buồn. Làm một mình sợ lắm.

- Mắc nói chuyện sao làm được?

- Vừa làm vừa nói như vầy được sao không.

- Tối nay Hân canh bánh không?

- Chắc phải thức. Má nói lửa đều bánh mới ngon.

- Bánh nhiều thế kia ăn sao cho hết?

- Hết chứ. Hai nhà kia mà. Có anh nữa sợ không đủ.

- Tôi ăn ít lắm. Hân làm mấy cái bánh nhỏ xíu, xinh hơn.

- Dạ.

Hân dạ ngoan như cô học trò nhỏ. Trán nàng lấm tấm mồ hôi. Những sợi tóc mai dính vào má. Không dưng tôi nhớ câu ca dao. Tóc mai sợi vắn sợi dài, lấy nhau không đặng thương hoài ngàn năm. Ngàn năm, có lẽ, nếu tôi còn sống hẳn tôi không quên đêm nay đâu.

Bếp lửa đêm với tôi ấm áp vô cùng. Dù ánh lửa có hơi mong manh lập lòe như sẵn sàng tắt bất cứ lúc nào. Với một đứa lang bang như tôi bếp lửa gia đình là một ước mơ xa tít. Ít khi tôi dám nghĩ đến một mái ấm rộn ràng tiếng cười mà tôi là một phần tử trong đó. Cũng như tôi không nghĩ, hay nói đúng hơn không mơ ước, đêm cận Tết bên bếp lửa nấu bánh, với một người con gái.

Chị Hà và anh Huy lo dọn dẹp lau rửa nhà trên để mai rước ông bà. Tôi nằm nghe tiếng anh chị nói trong đầy ắp niềm vui. Hân nằm võng, đang cầm một tờ báo xuân. Hình vẽ cô bé mắt to đứng cạnh con nai. Mõm nai ngậm một dúm cỏ non.

Anh yêu em vì em biết nói. Đã biết thưa, thưa anh, em còn biết gọi. Sáng trời mưa khiến cho anh nhớ em. Bây giờ nắng anh nhớ em hoài. Ngồi xuống đây nghe chim đàn chim nó hót. Đồng cỏ như bàn tay, trời như mắt say. Ta có nhau ôi còn biết nói gì. Hai đứa ngồi, ngồi đó như hai hòn bi.

- Bài gì mà kỳ cục. Gì mà ngồi đó như hai hòn bi.

- Hay vậy mà Hân không thích à? Tại hai đứa ngại ngùng nên ngồi ì ra như hai hòn bi. Hai người ở quê mà.

Có cành hoa đẹp anh hái cho em. Em không thèm nhận anh chết cho xem! Rồi em sẽ khóc liên miên suốt ngày. Ôi chẳng bao giờ...

- Ngộ quá há! Anh hát tiếp đi.

Tôi im bặt vì câu hát hơi không hợp. Ôi chẳng bao giờ buồn như bữa nay. Ô hay, hôm nay chúng tôi đâu có buồn, có cành mai trước nhà, tôi có hái cho Hân hẳn nàng không từ chối.

- Tức cười quá. Bài hát vui ghê!

- Họ ngây ngô như lá ấy!

Này em yêu quý, em nào có nghe. Trên cánh đồng cỏ có con bò kêu. Nó kêu bò bò và nó ăn cỏ. Trời hôm nay cao yêu em hỡi gió. Trên đỉnh đồi cao có cây to tướng. Trên một cành ngang có một tổ kiến, có con đi ra có con đi vào.

- Hân thấy hình ảnh gì trong bài hát?

- À hai người ngồi trên bãi cỏ. Anh chàng chỉ cho cô nàng cảnh chung quanh họ.

- Vớ vẩn quá. Anh chàng bối rối không biết làm gì, chỉ đàn bò xong đến tổ kiến.

Hân nói:

- Mối tình của họ đẹp quá!

Tôi gật đầu. Hân nằm xõa tóc đu đưa theo nhịp võng. Nàng mở mắt theo dõi đôi thạch sùng trên mái nhà. Tôi thấy trong mắt nàng ánh lửa bếp đỏ lấp láy. Làm sao tôi thấy bóng tôi trong đó?

Tôi định hỏi. Còn chúng ta? Có phải mối tình chúng ta cũng đẹp? Nở hoa vào mùa xuân. Tôi không dám nói chắc đó là tình yêu, nhưng nếu không thì đó là gì nhỉ?

Gió thổi qua đám chuối bên nhà luồn vào cửa sổ lành lạnh. Hân nhoài người đẩy củi vào bếp. Những mẩu củi còn ẩm nổ lách tách vui tai.

- Tết này Hân về ngoại.

- Bao lâu?

- Sáng đi chiều về. Nếu được, anh về quê ngoại Hân cho biết. Vui lắm.

- Được. À, Hân có đi lễ chùa không?

- Có. Cả chị Hà anh Huy với bé Quỳnh.

- Hân khấn những gì?

- Nhiều lắm anh ạ. Cho Hân, gia đình và những người thân.

Tôi cười đề nghị:

- Nhớ tôi với nghe? Cầu cho tôi yên lành đến xuân năm sau.

- Anh nói gì mà dễ sợ!

Chợt Hân hỏi, bất ngờ, giọng khác lạ:

- Bài anh hát khi nãy là gì thế?

- Mùa xuân yêu em.

Và tôi hát tiếp. Này em yêu quý, em nào có nghe. Ban nãy trên trời có đôi chim bay. Có đôi chim trắng bay trên nền trời. Trời xanh xanh quá, riêng mình có đôi. Trời xanh xanh quá, riêng mình lứa đôi.

*

Đêm thật tối. Đêm ba mươi Tết. Chúng tôi đi lễ chùa. Hân xin xăm, tôi hỏi, nàng nói năm tới tương đối tốt. Thế còn đường tình duyên gia đạo thì sao? Nàng mím môi, không biết!

Lễ chùa xong chúng tôi ra vườn hái lộc. Vườn tối không một ngọn đèn. Tôi nắm tay Hân dọ dẫm đi. Tôi thấy loáng thoáng dáng nàng bên cạnh, tay  nàng run run trong tay tôi. Hai đứa đi như hai đứa trẻ nghịch ngẫm. Những cành lá non cọ vào người mát ướt. Sương đầy trên các mặt lá. Sương hơ ẩm vạt áo dài trắng của Hân.

Chúng tôi dừng lại trước một cây um tùm. Tôi sờ và nghe rõ cảm giác lá non tràn nhựa. Tôi hái hai cành, đưa nàng một. Tay chúng tôi cùng chạm cành lộc và đứng yên như thế, lâu.

Lúc ra khoảng sân chùa tôi nhận ra đó là cành sung chi chít lá non.

Chị Hà khen chúng tôi có cành lộc đẹp quá. Năm nay chắc gặp may. Còn cô này, sang năm cho chị uống rượu mừng chắc? Chị dở rượu lắm, đàn bà mà, nhưng với Hân chị sẽ uống thật nhiều. Hân đỏ mặt. Em còn thi mà chị. Chị nói vậy, rông cả năm à. Chúng tôi cười vui vẻ. Mỗi người một cành lộc biếc. Bé Quỳnh cầm nhánh mai nhỏ có mấy đóa.

Chị Hà giục tôi về sớm sửa soạn cúng giao thừa. Giao thừa tôi sẽ mở cửa nhìn sang nhà Hân thảy qua đó một món quá. Ôi mùa xuân. Mùa của những đóa hoa vàng rực rỡ. Mùa tuyệt vời của tình yêu.

Anh Huy ngâm một bài thơ cổ trên đường về. Chị Hà nghe và nhớ ra điều gì, chị vỗ đùi bé Quỳnh đánh đét một cái. Chúng tôi ngạc nhiên nhìn chị hớn hở. Chị ngâm thơ Trần Dạ Từ:

Tôi là ai giữa mùa thay đổi ấy

Sao nhớ nhung. Sao ngần ngại thế này

Đứng bên đường xuân, trong tà áo tung bay

Buồn ngập ngừng rồi... buồn tôi dám tới.

Câu thơ chị sửa lại ở câu cuối. Chị nhìn tôi cười ý nhị. Tôi hiểu ánh mắt của chị. Cả tôi và chị cùng nhìn Hân. Tà áo dài trắng luống cuống bước chân.

Trong tôi cả một mùa xuân đang nở hoa.

DUY NGUYÊN    

(Trích tuần báo Tuổi Ngọc giai phẩm Xuân Hồng, 1973)

ĐƯỜNG TƠ XUÂN LƯU LUYẾN (*) - Trần thị Phương Lan

Những mùa xuân sau này tuy không còn tiếng pháo, nhưng kỳ diệu và may mắn thay, xuân vẫn còn là  xuân, có lẽ vì vẫn còn nhiều thứ khác khỏa lấp khoảng trống, tỉ dụ như muôn ngàn sắc hoa xuân rực rỡ một trời, những chùm bong bóng đủ màu sặc sỡ, đủ hình thù vừa lạ vừa quen, vẫn còn bánh chưng xanh, dưa hành, câu đối đỏ, hay ly rượu hồng. Nhưng giả sử Tết mà thiếu vắng những khúc nhạc xuân rộn ràng, thì chẳng khác nào muôn chim  vẫn bay rợp trời xuân nhưng ta không nghe thấy chúng véo von cất tiếng hót, hoặc như bậc giai nhân bị tước mất giọng nói oanh vàng thỏ thẻ. Tết thiếu đi cung đàn xuân thì còn chi là Tết? Và biết lấy gì đây để bù đắp lại sự mất mát khôn cùng đó?

Có những thứ chỉ mới mẻ mới đẹp như quần áo chẳng hạn, nhưng trái lại, có nhiều thứ phải cũ mới quý, và nhạc xuân là một trong số đó. Không có kỷ niệm gắn liền, một bài hát xuân mới ra đời dù có hay tuyệt vời tới đâu chăng nữa,  cũng giống như một tác phẩm điêu khắc đẹp nhưng vô hồn, một đóa hoa hữu sắc vô hương, dù không phải do khuyết điểm hay lỗi phải gì của chính những bài hát đó,  Xin đơn cử vài ví dụ, như nhạc phẩm Vần Thơ Xuân Cho Em của nhạc sĩ Thanh Trang, (tác giả bài Duyên Thề lừng lẫy một thời): 

Giờ này Xuân đến biết em còn chờ đấy chăng?

Mùa xanh thay lá lẽ đâu lòng còn giá băng?

Biêng biếc khung trời ngày Xuân nắng gieo tơ vàng

Ngày vắng thanh âm lại vang tiếng tơ điệu đàn!

 bài Hương Xuân Bên Thềm của Nguyễn Hùng Lân:

Say đắm hương xuân ngời

Vang mãi câu yêu đời

Để hồn ta say trong tiếng rơ

Êm như giấc mơ 

Hương xuân bên thềm trôi lững lờ..

Tai ta nghe những giai điệu, thanh âm mới lạ và vô cùng thánh thót du dương, tuy vậy trái tim ta không hề thổn thức, rung động, cõi lòng không bồi hồi trầm lắng xuyến xao, vì ta không thể thả hồn vào cõi mơ nơi dĩ vãng vàng son trị vì, dĩ vãng có vô vàn bóng dáng những  người thân yêu, vẫn còn hiện diện hoặc đã vĩnh viễn xa rời, đã cùng ta thưởng thức, cùng hát những khúc nhạc xuân đó, trong bối cảnh đó, cùng với những biến cố xảy ra khiến chúng trở thành KỶ NIỆM không thể xóa nhòa. Từ đó nảy ra mối liên kết, hay mối yêu thương ta dành riêng cho ca khúc đó. Để khi chỉ cần tình cờ nghe lại bao nhiêu năm sau, thì nước mắt vẫn lặng lẽ đọng trên khóe mi, rồi tuôn trào thành dòng trên má. 

Nhưng nói tất cả những ca khúc mới ca ngợi mùa xuân đều vô hồn là vơ đũa cả nắm, vì có những ca khúc tuy bình mới nhưng rượu lại cũ, và ta vẫn có thể cảm nhận được tâm hồn của tác giả, thấm đượm hồn xuân trong nền văn hóa cũ, đã viết nên những tác phẩm khiến ta phải ít nhiều bâng khuâng, như hai nhạc phẩm Hoài xuân, Xuân là gì? cùng do nhạc sĩ Tuấn Khanh sáng tác:

Lặng nghe ta thấy tiếng chân người qua

Ngày quen trưa vắng lá rơi xào xạc

Mà sao ta thấy bỗng nghe rất lạ

Đời xuân như lá đã bay rất xa..

Rồi khi ta lắng nghe trong chiều qua

Ngày xuân theo gió đã đi thật xa

Vườn xuân se sắt nắng xuân đã già

Ngày vui đã hết để ta ngẩn ngơ, để ta ngẩn ngơ…

Hoài xuân, (Tuấn Khanh)

Hoặc: 

Cứ nghe xuân vội đi 

Rồi bỗng nghe xuân lại về 

Cứ nghe ta buồn thêm 

Khi lắng nghe gió xuân...

Xuân là gì? (Tuấn Khanh)

Hay

Dù đời con lận đận

Vẫn nặng lòng nhớ quê

Thương mẹ già xế bóng

Đợi con bên thềm xuân

Mẹ ơi xuân lại về (Hồ Đắc Thiếu Anh)

Có người nói rằng, nhạc xuân trước 1975 bài nào nghe cũng buồn!  Trách sao được? Và cũng tránh đi đâu được? Thời ly loạn  mà! Và khi còn nghe tiếng súng nổ, còn thấy máu xương rơi, có người nhạc sĩ nào vô tâm vô tình đến nỗi ngồi trong tháp ngà và sáng tác toàn những cảnh thanh bình, hạnh phúc ấm êm cho được? Vì thế khi lắng nghe những giai điệu xuân trước 1975, có khi chúng ta còn có thể nghe thấy tiếng trái tim nghệ sĩ của họ thổn thức, hay cả tiếng những giọt nước mắt nóng hổi của họ nhỏ tí tách lên trang giấy bản thảo!

Nếu xuân về tang thương khắp lối, xuân này khó cho vui, thì đừng đến xuân ơi! 

(Phiên gác đêm xuân, Nguyễn Văn Đông)

Nghe gió xuân lòng mình sao thương nhớ ngày tháng xưa những ngày sống nên thơ. Mùa xuân ơi đi qua trong cõi đời hương xưa tàn úa rồi… Ngày xa nhau ai đi về cuối trời chia tay chẳng hứa lời. Tàn xuân hoa lá úa rơi như lòng tôi…

Tàn Xuân (Nhật Trường)

Hay

Quê hương trong thời đau thương, mùa xuân chia ly là thường!

(Mùa xuân trên cao, Trầm Tử Thiêng)

Hoặc

Hai mươi mấy xuân rồi tôi vẫn đi hoài nghe như vắng tiếng cười. Chẳng vì non nước tôi đang còn lửa khói nên xót xa đầy vơi! 

Tôi chưa có mùa xuân (Châu Kỳ)

Nhưng nói gì thì nói, nhạc xuân trước 1975 còn bao gồm cả hàng trăm ca khúc vui tươi rộn ràng, cả  “nhạc giựt” nhí nhảnh trẻ trung lẫn nhạc nghiêm túc hơn.

Đầu tiên phải kể đến bài Cánh thiệp đầu xuân mà người miền Nam không ai không biết, dù trí thức hay bình dân.Vì tết tới, ai mà chả phải chúc, có người còn đụng đâu chúc đó, đụng ai chúc nấy, chắc do chứng say xuân! , mặc dù lời chúc của mình dù thành tâm thành ý tới đâu cũng không thể làm thay đổi, suy suyển một ly ông cụ vận may của người được chúc tụng!

Một bài nhạc xuân  khác cũng khá ấn tượng là  bài Mộng chiều xuân, nhưng phải cái kén ca sĩ, và kén cả thời gian:  nghe lúc 4 giờ chiều là vừa, sớm hơn thì nắng quá, trễ hơn thì hết nắng còn gì, và nắng xuân thì khỏi nói chắc các bạn cũng biết là dịu nhẹ như tơ vàng, êm ả vô cùng! Thuở nhỏ có một lần vô tình thức giấc ngủ xế trưa, tôi thoáng nghe được bài này từ băng cassette từ dưới nhà vọng lên, và nhìn qua khung cửa tôi thấy cả một khung trời xuân xanh ngát, cùng màu nắng xuân diệu kỳ! Lòng tôi phơi phới và cứ nhớ hoài phút giây tuyệt đẹp đó.

Một ca khúc mùa xuân khác tương tự bài Mộng chiều xuân, vì cũng phải thưởng thức khi trời vẫn chưa nhạt màu nắng xuân, đó là bài Chiều xuân hồng (With all my heart, Petula Clark trình bày, lời Việt của Nguyễn Mạnh Hoàng Cương) qua tiếng hát của Elvis Phương:

Chiều xuân hồng chiều xuân với nắng trong

Chiều xuân vàng nhìn xuân ngỡ ngàng

Đàn trẻ thơ chạy trong ánh nắng trưa

Xôn xao rộn ràng với xuân huy hoàng..

Sống thanh bình xuân khắp núi sông

Là la la la la..

Cũng có một nhạc khúc tuy thường được nghe trong những rạp chiếu bóng nhân dịp xuân về, dù chẳng dính dáng gì tới mùa xuân, đó là bài Chung thủy, của nhạc sĩ Văn Phụng. Khúc dạo nhạc và nhạc đệm bằng đàn tranh mê ly luôn làm tôi liên tưởng tới những mùa xuân thuở nhỏ, tết được nghỉ học và đi xem phim hầu như mỗi ngày với các anh và em trai! Ôi ngày vui sao lại chóng qua, hay đó chính là quy luật muôn thuở của cuộc đời mà tôi phải miễn cưỡng chấp nhận?

Tôi vẫn nhớ hoài một cuốn băng cassette tên Dạ Vũ Mùa Xuân mà ba má tôi đã mua về dịp tết khi chúng tôi còn bé.Tôi hầu như có thể thuộc lòng từng bài trong đó, được sắp xếp cố ý giống như một buổi dạ tiệc khiêu vũ tất niên, tuy bao gồm cả những bài hát không thuộc đề tài mùa xuân như bài nhạc hòa tấu Tequila, bài Thương hoài ngàn năm của Phạm Mạnh Cương, hay Biết đến bao giờ của Lam Phương… nhưng vẫn để lại trong lòng tôi một nỗi nhớ không hề nhạt phai cho dù  bao năm tháng  đã trôi qua.

Và còn biết bao nhiêu ca khúc mừng xuân khác, cả tưng bừng rộn rã lẫn tê tái nghẹn ngào, như Ly rượu mừng,  Xuân tha hương của Phạm Đình Chương,  Hoa xuân của Phạm Duy, Bến xuân xanh của Dương Thiệu Tước, Đón xuân này nhớ xuân xưa của Châu kỳ, Nhịp xuân của Trần Ích, Xuân về của Thẩm Oánh, Xuân họp mặt, Xuân miền Nam, Xuân vui ca của Văn Phụng, Mùa xuân hoa tim nở của Đỗ Lễ, Mùa Xuân gửi anh, Xuân đã về, Hạnh phúc đầu xuân của Minh Kỳ… đã để lại trong lòng bao thế hệ những người yêu nhạc xuân xưa niềm nhớ nhung luyến tiếc những tháng năm đẹp nhất của đời người.

Cho dù lớp bụi thời gian đã làm phai mờ bao khóe mắt giai nhân, hay phủ một sắc màu xám xịt lên mái tóc ngày nào còn xanh của họ, nhưng cho dù có bao nhiêu tuổi đi chăng nữa, thì mỗi khi những khúc nhạc xuân xưa vang lên rộn ràng,  trái tim tưởng chừng đã chai đá vì vết hằn tháng năm hoặc những khổ đau phũ phàng chồng chất, cũng vẫn như được hồi sinh, để chúng ta lại cùng rung động bồi hồi, hay luyến lưu níu kéo biết bao kỷ niệm êm đềm của thời quá vãng đã xa lắc xa lơ, và đắm chìm trong những đường tơ xuân đầy quyến luyến, mỗi dịp xuân về!

Trần Thị Phương Lan     

(Bút nhóm Hoa Nắng)        

*Chú thích: Đường tơ thôi lưu luyến, tên một nhạc phẩm của nhạc sĩ Nguyễn Hiền

MƠ MỘT MÙA XUÂN CỐ QUẬN - Trần văn Nghĩa

mấy năm lang bạt chưa về
hồn gian nan dõi bóng quê muôn trùng

nhớ em mà khóc rưng rưng
vườn hoa bưởi có còn bông trắng cành

áo người thơm lối đi quanh
tóc người bay dưới trăng xanh hiên nhà

mấy năm lang bạt trời xa
cố hương đâu hỡi, đâu là cố hương

đời tôi mưa nắng dặm trường
đau thương ai để đau thương chốn này

sông dài núi rộng mây bay
gửi sầu cố quận nghe cay vô cùng

mấy năm lang bạt, tủi thân
đời chưa biết một mùa xuân quê nhà

thôi em, buồn đến xót xa
lòng như cánh bướm bay qua phương nào

mấy năm phiêu bạt thương đau
mà nay núi biếc đèo cao ngút ngàn

hồn gian nan vẫn gian nan
nhớ em dạo lại khúc đàn năm xưa

mấy năm lang bạt giang hồ
đây đất khách thả hồn mơ quê nhà

                                       TRẦN VĂN NGHĨA

(Trích từ tạp chí Tuổi Ngọc, giai phẩm Xuân Hồng, 1973)

MÙA XUÂN ĐI QUA - Đỗ thị Hồng Liên

Mùa xuân, những vòm trời bỗng dưng mở ra bát ngát, nơi những hành lang chạy dài thoải mái, gió mùa thổi hương trên ấy. Những nhịp guốc vẫn khua đều mỗi ngày cho đến một hôm nào đó đổi thay. Mùa xuân đến, và ngôi trường rất đỗi lặng thinh.

Trời vẫn còn sớm với một chút sương mơ nơi ngọn lá từ trên cao nhìn xuống. Màu xanh lá non ngon mắt làm sao. Tà áo mỏng đang bay của Hạ cũng có màu xanh như thế. Hạ có cảm tưởng như màu xanh bao giờ cũng dễ yêu hết thảy. Kể cả lúc Hạ buồn, kể cả lúc Hạ vui. Chỉ vài hôm nữa thôi là đổi thay hết cả, Hạ nghĩ thế khi nhìn khắp lượt những hàng cây xanh mới. Chỉ có ngôi trường, những vách tường vàng nhạt sừng sững cao, những hành lang chạy dài thăm thẳm là vẫn lặng im đứng đó. Hoài hoài mặc cho những đổi thay. Không dưng và Hạ lại muốn được như thế. Trái tim nhỏ ạ. Tim có biết rằng mình đập nhiều nhịp và rung động nhiều lần quá hay không? Hạ lại cười buồn một mình. Ngôi trường và thành phố xa lạ này đã giữ chân Hạ mất rồi. Và một ngày nào đến biết đâu nó chẳng giữ luôn tim Hạ. Trái tim đã một lần đau đớn. Hạ không nghĩ rằng mình đã quên Vũ nhưng những tháng ngày sống nơi đây một cách rất bình lặng như thế làm Hạ ngạc nhiên. Và Vũ hầu như biến mất trong đời Hạ. Nơi đây có quá nhiều những bè bạn mới, có quá nhiều vẻ đón chào bước Hạ. Nghĩ đến Vũ giống như đến một người bạn bình thường nào đó. Giống như chưa có thời nào rất đỗi thân thiết bên nhau. Giống như chúng ta chưa nói với nhau một lời nào cả Vũ ạ. Đôi khi mắt Hạ vẫn rưng rưng khi nghĩ đến điều ấy. Hạ thấy mình dửng dưng và tầm thường kỳ lạ khi để lòng quên Vũ. Vũ ạ, Vũ hãy xem đó. Hết thảy những lứa đôi khác chung quanh có còn ai như chúng ta tự ý chia lìa, tự ý chọn khổ đau. Với Hạ, Hạ chỉ có rất ít bình tĩnh để sống nốt thời gian còn lại x nhau. Hạ đã biến thành con người khác mất rồi Vũ ạ. Không còn gì để mơ ước, không còn gì để tưởng nhớ. Nhưng Hạ không được bằng cả cây cỏ để đừng bao giờ nghĩ đến nỗi muộn phiền quanh quất. Hạ chỉ là một kẻ yếu đuối để tự đánh lừa mình bằng bao lời bào chữa dối gian. Mãi mãi Hạ vẫn không nắm giữ được cái Hạ muốn nắm giữ thế thôi. Nếu chúng ta có xa nhau, nào đâu phải là một việc ngẫu nhiên. Bởi thắc mắc nào rồi cũng lớn quá Vũ ạ, có lẽ thế, nên chúng ta đều cùng im lặng, đều cùng xót xa. Chia tay là cái cũng rất tự nhiên, phải thế không?

Đã có một chút nắng nghiêng qua phía Hạ đứng, khoảng sương mơ tan dần trên cao. Hạ đứng lùi ra một chút nữa, chợt rất bùi ngùi như đánh rơi một cái gì. Nắng đó, nắng hong vàng vai áo. Nắng mùa xuân mơn man trên tóc Hạ thì thầm. Ở một nơi khác cũng có thứ nắng như thế nhưng không chắc có người cũng nhìn nắng như thế Vũ. Hạ quay đi, cùng lúc với tiếng nói cất lên trầm trầm bên tai:

- Phải là Hạ không?

Hạ nhìn người con trai trước mặt với một thoáng ngỡ ngàng. Gương mặt tươi vui có nhiều nét quen thuộc nhưng Hạ không nhớ mình đã gặp bao giờ. Một khoảng im lặng chụp xuống làm cả hai cùng bối rối. Người con trai lại nói trước:

- Tôi là Khánh, bạn Vũ, Hạ nhớ không?

Bây giờ thì Hạ nhớ rồi. Một lần Vũ có dẫn Khánh đến nhà Hạ chơi. Một lần rất lâu khi Hạ còn ở B. Giọng nói ấm áp và trầm buồn ấy không thể nào Hạ lầm được. Bất chợt Hạ buột miệng reo:

- A! Khánh hồi xưa có tới nhà Hạ một lần.

- Với Vũ.

- Ừ! Với Vũ.

Giọng Hạ chợt nhỏ đi, chùng xuống. Khánh vẫn nhìn Hạ chăm chú.

- Vũ bây giờ ra sao, Hạ?

Hạ cúi đầu nhìn những cuốn vở bìa trắng ôm nơi tay, vẩn vơ:

- Chắc cũng thường.

Khánh cười hóm hỉnh:

- Sao lại chỉ chắc thôi?

- Thì tại Hạ không rõ chứ sao?

Khánh đột ngột đổi câu chuyện:

- Trông Hạ có vẻ buồn hơn xưa nhỉ?

Hạ cười một mình:

- Hạ vẫn vậy.

- Không. Hồi đó gặp Hạ có một lần mà Khánh cứ nhớ mãi là Hạ hay cười lắm. Lúc nào cũng cười rất tự nhiên được hết. Trông Hạ, tưởng Hạ không biết buồn là gì. Bây giờ khác chứ?

Hạ gượng cười nhìn xa xa:

- Lớn rồi thì phải khác chứ.

- Hạ nghĩ là phải khác mới được hay sao?

- Không, Hạ không nghĩ nhưng tự nhiên nó vẫn thế, bắt buộc...

Hạ ngập ngừng một chút, nhìn Khánh bối rối:

- À! Quên mất, Khánh cũng học đây sao?

Khánh phác một cử chỉ bâng quơ:

- Học thêm thôi, Khánh học bên V.H. đó thỉnh thoảng mới đến đây... Cho biết Hạ về lâu chưa?

- Gần hai tháng, mà buồn quá đi.

Hạ vuốt mấy sợi tóc ngắn óng ả trong nắng, liếc hờ xuống sân trường nhộn nhịp.

- Khánh thấy không, Hạ chỉ có toàn những người bạn không quen ở đây. Và những người bạn quen của thời nào thì bây giờ đã hết. Hết cả.

Hạ nói bằng một giọng buồn buồn, giống như đang khóc. Mà không chừng Hạ khóc thật. Khánh chợt thấy mình vô cùng bối rối để không biết phải nói gì. Hạ đứng đó, áo bay dịu dàng nơi một góc khuất của hành lang. Buổi sáng dài lê thê với những tường vách cô đơn của ngôi trường đã cũ. Giọng Khánh nhỏ đi, xúc động:

- Nếu Hạ không xem Khánh như một người xa lạ quá thì Khánh xin được chia với Hạ một chút buồn đó. Hạ bằng lòng không?

Hạ ngước nhìn Khánh, hơi mỉm cười:

- Nghĩa là Hạ sắp có thêm một người bạn tốt phải không?

Khánh cũng cười lại, cởi mở:

- Mà một người bạn tốt thì không có quyền để cho bạn mình buồn phải không Hạ?

Lần này thì Hạ mỉm cười thật sự. Nắng se một chút nồng nàn lên gò má hồng của Hạ.

- Nếu Hạ chỉ trả lời câu hỏi này bằng một câu hỏi khác thì sẽ đi tới đâu Khánh nhỉ?

- Có sao đâu Hạ. Ai đó đã nói, hỏi tức là trả lời mà.

Khánh lại cười với Hạ.

- Dạo này Vũ với Hạ ra sao?

- Thì Khánh thấy đó. Vẫn ở hai nơi.

- Rồi Hạ sẽ về mà, hôm nào Hạ đi?

- Vài hôm nữa, gần nghỉ học rồi, Khánh thấy không? Bà con ở đây chắc ăn Tết kỹ lắm.

- Về đó Hạ cũng vậy.

Hạ nhướng mày, làm ra vẻ đùa:

- Với Hạ, đi hay về cũng thế.

Khánh đùa theo:

- Gặp hay không gặp cũng thế.

- Ai?

- Vũ. Khánh nghĩ Hạ mong Tết lắm chứ.

- Hạ không thích Tết. Khánh thấy Hạ đã bắt đầu lớn quá rồi hay chưa? Bao giờ cũng cô đơn như thế thôi.

- Khánh vẫn thấy Hạ bé xíu, như một con chim sẻ. Hạ còn nhớ hai câu thơ của mình không? Bé không là chim sẻ. Ngủ trong lòng tay anh. Hạ làm hai câu đó cho mình hay cho người?

- Cho người khác biết lòng mình ước thế. Thôi Khánh ạ. Bởi thế rồi Hạ cũng chẳng biết có mùa xuân ở đâu.

Khánh nghiêng đầu nhìn qua vai Hạ. Rất đỗi ngỡ ngàng khi trông thấy những cành lá phớt xanh. Một ngày thấy chậm mà đi qua rất nhanh. Mỗi năm mỗi lớn, mỗi nghe trong hồn mình từ ý nghĩ lạ lùng. Vài hôm nữa thôi Hạ lại cũng trở về chốn cũ. Đêm giao thừa không biết có như Khánh buồn nghe cây lá hát. Sáng đầu năm không biết có nở nụ cười nào. Khánh nghĩ đến Hạ rất dịu dàng một ngày hôm ấy. Mùa xuân. Khánh không biết là vui hay buồn. Chỉ có một ngày sắp tới con chim sẻ vụt  bay khỏi lòng tay chờ đợi. Đi ngả nào rồi cũng ra khỏi đời nhau. Chắc thế. Rồi sẽ mãi nhớ nhau như rừng nhớ gió...

- Hạ này.

- Khánh bảo gì?

- Hạ biết mấy câu thơ này không:

"Em đừng khóc, đừng buồn, đừng nhìn nữa

Cứ cúi đầu, cứ thế rồi ra đi

Trời sẽ tối, tiếc thương rồi sẽ hết

Và dầu giầy mai sẽ lá sương che"

Khánh thấy là nó hơi giống như Hạ.

- Khánh thích phải không?

- Còn Hạ?

- Hạ thấy buồn quá, dường như những cái buồn đều đẹp hết thì phải.

Khánh cười không nói. Nụ cười đang không giống nụ cười của Vũ làm sao. Khánh không biết điều này như bao điều khác, những năm xưa Vũ vẫn thường hát cho Hạ nghe bài đó và một bài hát khác. Có thật có một lần nào đó chúng ta đã thương nhau quá đỗi không Vũ? Em đến thăm anh đêm ba mươi. Còn đêm nào vui bằng đêm ba mươi. Anh nói với người phu quét đường. Xin chiếc lá vàng làm bằng chứng yêu em. Tay em lạnh để cho tình mình ấm. Môi em mềm cho giấc ngủ anh ngon. Sao giao thừa xanh trong đôi mắt ngoan. Trời đang Tết hay lòng mình sắp Tết... Hạ lại nghe lòng mình rưng rưng như sắp khóc. Thêm một tuổi, thêm lên một chút buồn. Năm nay thế là hết rồi đó Vũ. Giao thừa thức trọn không còn ai để nhớ thương, sớm mai ở nhà không ai đến viếng. Mắt nhìn hời hợt. Môi cười cách chia. Gặp nhau lại nữa để làm chi hở Vũ? Hạ muốn quên mình, quên đi tất cả. Mặc ngày tháng trôi qua bình lặng. Những mùa xuân cứ đến rồi đi chứ đừng nhắc nhở gì đến Hạ. Có phải Hạ đã rất lầm lẫn khi nghĩ rằng mình đã quên được Vũ? Có phải chỉ vì Khánh khơi lại vết thương xưa? Hạ lắc đầu buồn bã. Khánh ạ, rồi đây sẽ có ngày Khánh cũng buồn như Hạ.

Tiếng chuông vào lớp reo vang làm Hạ tỉnh người quay lại sang Khánh.

- Đi chứ.

Khánh theo Hạ vào chỗ ngồi, thì thầm:

- Hạ thay đổi nhiều hơn Khánh tưởng.

- Có lẽ Hạ không hợp đất này, về lại B. may ra Hạ tìm ra Hạ đó.

Khánh bật cười:

- Hạ nói nghe ngộ nghĩnh quá. Thứ mấy Hạ đi, cho Khánh đưa một quãng.

- Thứ bảy, về trước một tuần là vừa Khánh nhỉ.

- Cho Khánh gửi lời thăm Vũ. Từ ngày dọn về đây chưa ghé B. lại lần nào.

Hạ chống tay lên mặt bàn, vẩn vơ:

- Thì vẫn thế, bốn mùa đều buồn như nhau.

- Thế Hạ bảo chim sẻ đã bay về đâu rồi?

- Hạ không biết, có lẽ còn trong thành phố đó nhưng mắc ở trong lồng rồi. Nhưng tại sao không là chim én mà là chim sẻ chứ?

- Khánh thích thế.

Hạ cười tinh nghịch:

- Thế còn Khánh, mùa xuân đang ở đâu?

- Nếu Khánh bảo mùa xuân đang ở đây thì Hạ tin không?

- Tin chứ, chỉ cho Hạ thấy mùa xuân của Khánh đi.

- Người ta khó nhìn thấy mình lắm Hạ ơi.

Hạ cười mà hai má đỏ bừng:

- Khánh đùa hoài, thôi, học đi. Thầy vào rồi kìa.

Học đi. Khánh nhìn sững Hạ đang nói cười. Chúng ta chỉ có những phút giây rất ngắn bên nhau phải không Hạ. Và có lẽ, mãi mãi Khánh chỉ là kẻ đi bên lề đường, đi bên lề mùa xuân rạng rỡ. Cả ba chúng ta. Hạ, Vũ, Khánh đều đi riêng lẻ loi trong lối mòn nhỏ hẹp. Đi mà không biết sẽ đến đâu. Phải thế không hở, Hạ? Con chim sẻ nhỏ có đôi cánh dang rất rộng. Một ngày, một buổi sẽ bỏ rừng núi bay đi mất hút.

Nắng ngập vàng thành phố, ngập vàng bước chân đi. Những con đường từ nay biến thành kỷ niệm. Ơi những hàng lá xanh giao nhau thân thiết ở NBK. Con đường TQC, lá me có còn vàng nỗi nhớ. Buổi sáng, Hạ xách va ly rời khỏi thành phố, rất sớm để nhìn lại lần chót thành phố ngủ yên. Trời mờ tối với những đám sao lấp lánh trên cao. Gió thổi tung tóc mây mềm mại. Va ly nặng trĩu trên tay, Hạ chắc rằng nó cũng chất ngất nhớ thương trong ấy.

Lúc Hạ đến phòng đợi, Khánh đã đến tự bao giờ. Qua song cửa nhỏ Khánh trông thấy Hạ bước lên thềm ngơ ngác. Đôi mắt tròn mở to, vạt áo xanh non quấn quít chân đi. Trời có nắng, nắng hôn làm vàng áo lụa, làm tóc óng ả trên vai. Nắng mùa xuân như nồng nàn trong đáy mắt Hạ ngẩn ngơ. Khánh muốn bật một tiếng reo. Tự nhiên như tiếng chim kêu buổi sáng, nơi góc vườn nhà thơm ngát hương hoa. Tiếng kêu vẫn làm tỉnh thức giấc mơ mỗi đêm của Khánh, thân ái và đáng yêu để không thể nào quên. Khánh cũng muốn được reo lên như thế. Tiếng reo thân ái mở một lối vào cho Hạ, Hạ bé nhỏ trong tầm mắt Khánh bao la. Nhưng rồi Khánh chỉ đứng lên, vội vã cuống quít đi qua phía Hạ, nở một nụ cười.

- Hạ đến muộn quá.

Hạ nói dịu dàng:

- Vậy hở, Khánh đợi lâu không?

- Không lâu mấy, Khánh chỉ sợ Hạ trễ chuyến này, lại ăn Tết ở đây thì phiền.

Hạ chớp mắt:

- Khánh nghĩ là phiền à?

- Phiền chứ, vì Hạ là chim nhỏ, thì phải bay về rừng núi là chốn dung thân yêu dấu nhất.

- Nhưng có điều là bay một mình thì gãy cánh lúc nào không hay Khánh ạ.

- Hạ cứ nghĩ rằng ở cuối con đường đó có người chờ đợi mình.

- Giả sử mùa xuân không đến thì sao? Chẳng lẽ chim sẻ không bay về chốn cũ nữa vì không có một lý do nào? Khánh không có những nỗi buồn của Hạ khi những tin tức đều mù khơi, thế gọi là thất lạc rồi đấy Khánh.

- Hạ có nỗi buồn của Hạ. Khánh có nỗi buồn của Khánh. Làm sao biết được ai là người buồn hơn ai. Nhưng Khánh muốn nói với Hạ một điều này. Có lẽ, chúng ta tốt nhất hãy giữ cho nỗi buồn yên nghỉ.

- Khánh có thể bảo được lòng mình, còn Hạ, Hạ vô cùng yếu đuối.

Khánh nở một nụ cười buồn:

- Hạ nghĩ thế sao?

Hạ tròn mắt nhìn Khánh:

- Là sao, Hạ không hiểu.

Khánh lắc đầu, nhìn ra sân ngoài ngập nắng. Ở đây không có những hàng cây xanh hương mới để mơ, không có những con đường nhỏ rất ngoan cho chân cùng chung lối. Tí nữa đây Khánh sẽ trở về, một mình như khi đã đến. Giữa phố đông người qua có môi cười rạng rỡ, áo mới se sua. Còn Khánh, nỗi buồn đã cũ mà nghe như rất mới. Hạ. Đi thôi. Những cánh én sẽ bay chỉ vì mùa xuân tới.

Chia tay. Hạ nhìn lại lần cuối người bạn vừa bắt gặp vài hôm. Hình như trong mắt Khánh có cái gì xao động và hình như lòng Hạ cũng nao nao. Đầu óc Hạ nhảy múa. Về đó. Về rồi đó. Sao không nghe vui. Sao không nghe náo nức. Chỉ thấy lòng lao đao như bước đi hụt hẫng. Bỏ lại nắng Saigon, bỏ lại Khánh, cái vẫy tay thân thiết. Hạ. Đi thôi. Giọng nói trầm buồn theo mãi bên tai chắc hết những ngày còn lại.

Những con đường không biết nói lời tiễn đưa như trong mắt nhìn ngần ngại. Hạ ngồi im, nhìn thẳng con đường phía trước. Đường cứ mở ra đi và cứ dài mãi mãi. Cho đừng đến phi trường. Cho Hạ đừng gặp lại bất cứ ai quen biết. Bình yên ở đây trong lòng Hạ, khi ở giữa những gương mặt xa lạ chung quanh.

Hạ như đang muốn ngủ một giấc dài. Mùa xuân. Đừng tới, đừng nói với Hạ một lời nào hết cả. Bởi sẽ chỉ đến và đi như mơ. Một ngày, sẽ trôi qua, sẽ mất như trăm lần đã mất.

ĐỖ THỊ HỒNG LIÊN    

(Trích tạp chí Tuổi Ngọc giai phẩm Xuân Hồng 1973)

DƯỚI BÓNG XUÂN XƯA - Trần văn Nghĩa

dưới bóng xuân xa biệt dạo nào
có trời, có đất, có trăng sao
có nhân gian chết vì cơm áo
riêng đôi mình chết bởi yêu nhau

áo xuân người

áo em phơi trắng ngát đầu sân
hương xa bay lẫn với hương gần
ta mở cửa đời chờ gió đến
trong lòng như có vạn mùa xuân

có những mùa hoa

có những mùa hoa không trở lại
nên đời hiu hắt bóng mây bay
hoa đang phơi trắng làng bên đó
sao úa hồn ta một cõi này?

chiều xuân lên đồi

chiều xuân buồn bã lên đồi vắng
nhìn trời có đất, khói có mây
sao đời ta chẳng hề đổi khác
ngày qua, ngày lại, vẫn thế này...

nằm mộng giữa vườn niên thiếu

ngủ lại giữa vườn xuân buổi trước
nghe lòng rộn rã tiếng vành khuyên
ôi chao thơm phức mùi hương lạ
bay tràn trong lồng ngực thiếu niên

ngày xuân ở núi

hái nụ hoa ven bờ suối quạnh
thả nước lên nguồn gửi tặng ai
dưới chiều xuân dạt đầy mây trắng
se sắt lòng ta gió thở dài

TRẦN VĂN NGHĨA

(Trích tạp chí Tuổi Ngọc, giai phẩm xuân hồng 1975)

GIÁNG SINH CỦA KỶ NIỆM - Duy Nguyên

Buổi tối, trời thật lạnh. Cái lạnh lạ lùng của những ngày cuối đông, của những tháng nóng khô buổi trưa. Đối với tôi, có lẽ đây là một ngày vui nhất. Lúc chiều vừa xong giờ Toán, bài thi đệ I lục cá nguyệt hạng nhất! Mẹ tôi vui vẻ, cười âu yếm lúc tôi xin đi chơi tối này. Đêm Noel mà. Với chiếc áo dài hồng nhạt, áo len đen và những bước chân rộn rã tôi ra khỏi nhà. Con đường nhà tôi ở một xóm khuất lánh, dù là đêm nay, cũng vẫn tràn bóng tối, những ngọn đèn yếu ớt. Trời lạnh làm tôi chùn bước, nhưng với những náo nức tôi lại bước nhanh. Nhà thờ trên một ngọn đồi cao, ở giữa tỉnh lỵ. Trước mặt là những con đường rộng, ngập ánh đèn. Nhiều dâu màu với đèn sáng treo ngang dọc làm tôi nghĩ đến một bầu trời sao thật đẹp. Bầu trời sao của những đêm cắm trại, của đêm ở biển. Nơi đó có đôi mắt người. Hai bên nhà thờ là những bậc thềm, không để đi. Đó chỉ là một chỗ ngồi, chỗ ngồi vào buổi chiều, nhìn xuống tỉnh lẻ. Đêm nay chật những người. Lúc đi ngang một khoảng mờ dưới vòm hoa giấy, tôi thấy một con bạn đang cắn móng tay, nói chuyện với một chàng. Nó nhìn tôi mắc cỡ, nhưng mà tôi sẽ không nói cho ai biết chuyện ni đâu.

Đêm Giáng sinh đó tôi đi dự một réveillon ở nhà Huyền. Với đầy đủ mặt bạn bè, có cả người đó. Người của cặp mắt làm tôi bối rối, của những đêm sinh hoạt, người với giọng hát thật ấm. Em vẫn nhớ hoài đêm Noel năm đó, anh. Anh có biết là em đã bối rối, đã ngượng ngùng biết bao khi gặp anh ở nhà Huyền. Hình như có 2 đứa đến sớm nhất. Bọn Huyền mải làm bánh sau nhà. Hai đứa ngồi trên chiếc bàn đầy những ly tách sáng loáng, anh đã nói gì, anh nhớ không? Hình như anh nói ít lắm, chỉ có đôi mắt kỳ cục đó nhìn em hoài. Giây phút như của một giấc mơ, như một chuyện hoang đường. Anh đàn cho em nghe bài Love is blue, anh nhớ không? – Tôi không nhớ rõ mình ra sao trong đêm đó, từ lúc bước lên bực thềm nhà Huyền. Tôi không kiểm soát được những lời nói, không làm chủ tâm hồn mình. Từ lúc nhìn thấy anh, thật lâu lúc đó, tôi đã là một người khác. Tôi không là tôi nữa, tôi bây giờ khác hẳn ngày hôm qua, hôm kia. Bọn Huyền xếp tôi ngồi cạnh người đó. Tôi không uống rượu nhưng nghe mặt nóng bừng, lảo đảo trong một trạng thái kỳ lạ. Có lần không hiểu tôi đang nghĩ ngợi gì, bọn Huyền yêu cầu tôi hát một bài, tôi có nghe đâu. Ngh. đã phải đá nhẹ vào chân tôi, tôi bừng tỉnh. Cả bọn cười ầm. Hương cười bảo tôi đang nghĩ đến người trong mộng. Lệ cười hóm hỉnh "Người trong mộng đang ngồi cạnh bên đây mờ" Tôi không nhớ rõ cảm giác ra sao sau câu nói của Lệ. Chỉ nhớ mặt mũi nóng bừng chỉ muốn rời khỏi bàn. Ngh. cũng như tôi vậy. Thế nhưng bọn chúng đâu tha, cứ nằng nặc đòi tôi phải hát, hát chung với Ngh. Cuối cùng tôi vẫn phải nghe theo. Ngh. đàn tôi hát. Hình như là bài "Noel ancien". – Entre le boeuf et l'âne gris. Dort, dort, dort le petit fils.

Bây giờ bài hát đối với em thành một kỷ niệm. Quý giá vô cùng. Bây giờ mùa giáng sinh sắp đến, em nhớ đến giáng sinh xưa. Nhớ anh, nhớ ngày tháng đẹp nhất của tuổi học trò. Như một loài hoa đẹp, chỉ nở một lần trong vườn của tâm hồn. Loài hoa quý hương thơm nồng đượm mỗi Giáng sinh. Cũng như suốt cuộc đời chỉ nở một lần, những rung động đầu đời. Một lần rồi thôi. Không bao giờ nữa. Loài hoa đẹp sẽ tàn. Có phải thế không anh, Ngh.? Hát xong bọn chúng vỗ tay, bis, bis. Cũng không hiểu sao tôi lại bằng lòng. Hai đứa hát một bài nữa. Trong vùng sáng lờ mờ qua cặp mắt, tôi thấy vài đứa nhìn chúng tôi cười. Tôi như đã mặc nhiên chấp nhận sự gán ghép của Lệ. Sao mình gan thế nhỉ? Sau này tôi cũng một đôi lần tiếc những giây phút đó, sau này tôi cũng hối hận hành động đã làm.

Sau đó cả bọn kéo nhau ra phố. Không như những chiều tan học, lần này đi riêng rẽ nhau. Tôi và Ngh. đi sau cùng. Tỉnh lẻ với nhiều gương mặt quen thuộc, nhưng đêm nay là đêm Giáng Sinh, hầu như không ai để ý đến ai. Hai đứa lên nhà thờ – lúc này đã khuya nên rất ít người – quỳ dưới hang đá, thì thầm những lời vô nghĩa. Những vòm lá lay động trên đầu, đêm với không khí trong vắt, lạnh băng. Thời gian và không gian ngừng bặt, đêm thinh lặng. – Không bao giờ em quên được đêm đó, giờ đó, dưới bầu không khí lạnh vây quanh. Anh, chắc anh vẫn nhớ chứ Ngh.? Người ta không sống bằng kỷ niệm. Nhưng em vẫn nuôi dưỡng kỷ niệm, anh à. Kỷ niệm như những viên ngọc quý được giữ kỹ lưỡng, nâng niu trong lòng. Cũng như những tờ thư cũ đó anh!! - Tôi và Ngh. ngồi trên bực thềm nhìn xuống phố. Đêm có trăng, ngồi trên này tôi có thể nhìn thấy bãi cỏ xanh dưới nhà thờ. Trăng óng ánh trên cỏ, cây in bóng lên cỏ và tôi, tôi muốn nằm dài trên cỏ. Ngủ đi, giữa đêm lạnh giữa lúc lòng mình chập chùng kỳ lạ. Để sáng mai tôi không còn là tôi nữa, để tôi đừng nhìn thấy tôi của những tháng kế tiếp. Nhưng trong một góc khuất nào của trái tim, nó bảo tôi nghĩ khác. Nó bảo tôi rằng những ngày sau chỉ toàn nắng ấm, nó điều khiển mọi ước muốn của tôi. Tôi muốn cùng Ngh. đi dưới thảm cỏ, cỏ trải dài dưới chân. Hai đứa đi trong cỏ, cỏ quyện lấy các bàn chân. Con đường đó đừng bao giờ chấm dứt. Đừng bao giờ dừng lại ở một cuối đường nào. Bên kia đường là vực thẳm, là quãng đời khác không có tôi và Ngh. Tình yêu vỡ nát, biến mất. – Những giây phút đó đẹp vô vàn phải không anh? Năm nay em 18 tuổi, năm xưa em 16 tuổi. Hai đứa đã quanh qua một quãng đời khác. Em vẫn áo dài trắng, hai buổi đến trường như ngày nào đó anh.

Mặt sông gợn những đợt sóng vàng, trăng sáng làm tôi mơ hồ tưởng như buổi chiều. Hai đứa đi gần hết những con đường tỉnh lẻ, Ngh. đưa tôi ra bờ sông. Con này, con sông ở Thủ Dầu Một như trong một truyện dài của Mai Thảo. Tôi ngỡ tôi và Ngh. như Phục và Bích. Ngồi trên ghế đá, nhìn ra nước sông vàng. . Cũng vẫn là im lặng. Nghe vũ trụ nói, nghe tiếng sóng nhẹ vỗ êm ái. Tôi có còn là tôi không nhỉ? Mới ban chiều đến giờ tôi ngồi cạnh một người con trai. Tôi phải làm gì đây với bài vở của những ngày tới? Hay là tôi lại mơ mộng trước quyển Vạn vật. Không P. ơi phải gắng lên, phải nhớ lời ba mẹ. Đừng để môn Toán sụt hạng trong kỳ đệ II lục cá nguyệt. Tôi nghe thoảng đâu đây những lời yếu ớt đó. Mơ hồ, thoảng qua, trái tim vừa lớn của tôi vẫn đập những nhịp cũ. Rộn rã, bồi hồi trong những lần nghĩ đến người ta.

Sau đêm giáng sinh đó, tôi đã thực sự thay đổi. Những tờ thư kẹp trong quyển sách, lần hẹn hò ở Kim, từng bước chân theo về mỗi chiều tan học. Tôi vẫn tưởng nụ hoa đầu đời sẽ nở tươi đẹp mãi, nhưng đâu ngờ vẫn héo úa. Trong khu vườn tâm hồn, loài hoa úa tàn. Hương thơm làm lưu luyến dư hương làm đau xót  tâm hồn. Chỉ tại tánh tôi trẻ con, chỉ tại những hiểu lầm không đâu. Gia đình Ngh. dọn đi nơi khác. Thực sự không còn gì cả rồi. Hết rồi. Như một giọt sương đọng áo tôi hôm đó, sáng qua tan biến. Không một dấu vết. Một thoáng ngậm ngùi, rồi cũng qua. – Anh, cho đến bao giờ em vẫn chưa quên được anh. Có lẽ không bao giờ quên đâu. Kỷ niệm đó, nhiều quá phải không anh? Làm sao quên được một ngày, một buổi. Đừng bao giờ khuyên em quên nhau nghe anh. Vì mỗi sáng, mỗi trưa em đều nhìn lại những nơi chốn xưa thì sao lãng quên được. Con gái vẫn thế, vẫn mau nước mắt mà anh.

Để rồi Noel năm sau tôi nhận được thiệp Giáng sinh từ xa đến. Dưới những lời chúc có hàng chữ: forget me not...

DUY NGUYÊN    

(Trích tuần báo Tuổi Ngọc số 31, tuần lễ từ 23-12 đến 30-12-1971)