Khi nghe tôi ngỏ ý muốn tìm nuôi một con chó, Cần vồn vã nói:
- Để em tìm cho chị một con.
"Xin một con chó?" - Tôi tự hỏi, trong cái xã hội đô thị hôm nay mà còn có chuyện đi xin một con chó? Làm y như ở nông thôn cách đây mươi năm. Ở nông thôn "xin" là một việc bình thường, việc phổ thông, một hình thái sinh hoạt thân hữu. Người ta xin nhau một nắm lá nêm, một cặp thỏ con, một bụi thược dược. Ở đô thị thì tất cả đều phải mua sòng phẳng, dứt khoát. Nhất là một con chó. Lại là một con chó đẹp. Tôi nói:
- Nhưng tôi thích một con béc-giê.
- Dạ béc-giê chớ sao.
- Béc-giê mà đâu có vấn đề xin, người ta nuôi béc-giê để bán, nuôi từng bầy, làm thành một kỹ nghệ.
- Đành vậy, nhưng đây là chỗ quen mà.
- Dẫu là chỗ quen nhưng anh cần nhớ rằng một con bec-giê giá tới bốn, năm ngàn đồng (1). Với loại chó quý thì giá tới vài mươi ngàn đồng một con là thường. Đó là tôi nói chó con thôi đó.
- Chị cứ tin em đi. Em nói dối với chị làm chi.
Tôi hoàn toàn không nghĩ rằng Cần nói dối. Nhưng vẫn có điều nghi hoặc.
- Con chó lớn chưa?
- Cao như vầy nè.
Cần giơ tay ra dấu. Từ mặt đất lên tới bàn tay của Cần, tôi ước lượng chừng bốn tấc.
- Như vậy là chó đã lớn.
- Còn con mà.
- Màu gì?
- Đen.
- Đen thui?
- Không. Có chỗ đen chỗ trắng.
- Chó béc-giê đâu có thứ vá như vậy?
- Nhưng rõ ràng là béc-giê mà. Chị cứ tin em đi.
Tôi im lặng. Cần nói một mình:
- Anh Nhiếp, kỹ sư ở Ty Canh nông hiện đang nuôi nó. Người ta cho ảnh đấy. Nó vui lắm, ưa nhảy giỡn. Mỗi lần em tới là nó nhảy giỡn không biết mệt.
"Ưa nhảy giỡn" không phải là tiêu chuẩn để định giá trị một con chó tốt. Cần càng muốn đề cao ưu điểm của nó bao nhiêu thì càng sa lầy một cách tệ hại vào những chi tiết nhảm nhí bấy nhiêu.
- Anh Nhiếp thương nó lắm. Chị Nhiếp cũng thương nó nữa.
- Con chó người ta đã xin để nuôi rồi thì có lý đâu người ta lại đem cho.
- Vậy mà ảnh nói ai xin thì ảnh cho.
- Mới nói ảnh thương nó lắm...
- Vậy mà ảnh nói hễ ai xin thì ảnh cho.
- Thật là mâu thuẫn khó hiểu. Nhưng... hơi đâu mà lý luận rắc rối - tôi cắt đứt mọi thắc mắc.
- Ừ, nếu xin được một con thì tốt. Bằng không thì tìm mua giùm một con.
- Dạ, chị để em.
Ba ngày sau Cần dắt con chó tới. Quả đúng là nó đã cao tới bốn tấc và như vậy thì không thể gọi là chó con được. Lông nó đen mun với vài miếng vá trắng nhỏ ở bốn chân, ở dưới bụng. Riêng chót đuôi thì trắng tuyền. Tai nó nhỏ lại cụp xuống nên trông càng nhỏ thêm, y như hai cái vảy. Mặt mũi đen ngòm.
- Anh Nhiếp cho mà cứ tiếc. Ảnh nói bởi chị là chỗ quen, chớ không thì... ảnh thương nó lắm.
- Thì để ảnh nuôi. Sao lại...
Cần vội vã:
- Thôi thôi. Ảnh đã vui vẻ cho rồi mà.
Thành thật mà nói thì tôi không thích con chó nên tôi rất muốn hoàn nó lại cho chủ nó. Nhất là khi phải nghe Cần lải nhải những "ảnh thương... ảnh tiếc...".
Nhưng trả về không phải là không rắc rối nên tôi đành buông xuôi.
- Thôi được. Cám ơn anh nhiều.
Rõ ràng là càng nhìn kỹ con chó tôi càng tìm thấy những điểm mà tôi không thích. Bắt đầu là đôi mắt. Một khuôn mặt người dẫu đẹp bao nhiêu mà lắp vào hai con mắt xấu thì giá trị giảm đi có đến phân nửa. Ngược lại, một đôi mắt đẹp đủ sức xóa mờ đi bớt những khuyết điểm ở tai, ở mũi, ở môi. Cả đến con vật cũng vậy. Mới nhìn một con gà con nép dưới cánh mẹ thò đầu ra ngoài là ta đã bị chinh phục ngay bởi đôi mắt đen láy của nó. Con chó của tôi thì - thê thảm chưa - có đôi mắt lờ đờ giữa một khuôn mặt đen ngòm. Tất cả những cái gì gọi là linh động, là cá biệt, là hấp dẫn đều chìm đắm trong cái diện tích đen tối mênh mông đó.
Tuy vậy nhưng khi đặt tên cho nó, tôi cũng bàn với chị tôi xem nên lựa một cái tên nào cho đẹp. Người ta thì mượn tên danh nhân, chó thì mượn tên danh khuyển. Những tên Mi-nô, Lu-lu đã lỗi thời rồi, chị tôi nhắc đến tên một con chó thời danh và đề nghị:
- Mình đặt tên cho nó là Bobby đi.
Chị tôi kể những thành tích của con chó ngoại quốc đó và tôi chấp nhận liền. Thật ra thì nếu có đặt tên là Cún, là Mực, là Bô-tô, là Hecto, là Richard... gì đi nữa thì tôi cũng sẵn sàng bằng lòng. Bởi tôi không mong đợi gì bao nhiêu ở cốt cách của một con chó như vậy.
Công việc đầu tiên của con Bobby khi đến ở nhà tôi là đi chầm chậm quanh nhà, vừa ghé mũi ngửi vào chỗ này chỗ khác. Chị tôi và tôi lặng lẽ theo dõi. Khó biết nó có ngạc nhiên hay thích thú gì không, bởi vì màu đen nơi khuôn mặt nó nhận chìm hết mọi băn khoăn, háo hức, mừng giận. Thật may mắn hết sức khi những tảng đá còn có được màu xám. Còn có một chút biểu lộ gì đó, nào đó trên một nền màu nhạt. Cho dù là đá câm nín, lạnh lùng.
Con Bobby đi lãng đãng như vậy, ngửi vẩn vơ vào cả những tờ giấy vụn, những chiếc lá khô. Rồi chợt đứng ghếch chân đái một trận dồi dào vào cửa cổng. Thật là một lối chấm câu kỳ bí bất ngờ.
Đến bữa, Bobby chiếu cố tận tình bát cơm ụ dành cho nó. Không một chút khách sáo. Sau bữa cơm, nó nằm khoanh ở mái hiên đánh một giấc dài. Không có dấu hiệu gì tỏ ra rằng nó đang nhớ ngôi nhà, chủ cũ, nơi nó vừa rời bỏ.
Buổi chiều là màn rượt gà vịt trong sân. Lũ gà vịt chạy táo tác, miệng la inh ỏi. Thấy sự thành công dễ dàng, nó lập lại nhiều lần trò chơi này khiến con nhỏ giúp việc - con Thời - phải can thiệp:
- Bobby! Đừng rượt nữa. Đánh chết.
Nó đứng dừng lại, nhìn con Thời đang bước tới. Rồi bỗng nó ngoắt đuôi lia lịa vừa nhảy chồm lên mừng. Thái độ thật khó hiểu. Không biết nên phê bình là nó ngu hay khen là nó có tài chiến tranh tâm lý. Sau hai ngày, tôi được nghe tiếng sủa đầu tiên của nó. Cũng chỉ là sủa láo vậy thôi, sủa vào một tàu dừa khô đang không bỗng rơi ào từ đọt cao rớt bịch xuống đất. Duy có điều là tiếng sủa không xấu như tướng mạo của nó, mà đó là tiếng sủa ồ ồ, vang rền dõng dạc. Phải là loại chó sang trọng, có tổ tiên dính líu xa gần chi với họ béc-giê thì mới có được cái giọng uy dũng đó. Chỉ đáng tiếc là Bobby rất hà tiện tiếng sủa và chỉ sủa vào những mục tiêu không cần thiết. Nó lại có tật hay sủa hùa theo những con chó khác ở ngoài đường hay ở các nhà lân cận. Thật là một sự ồn ào vô ích trong khi có kẻ lạ vào nhà thì nó cứ đứng im lìm. Tệ hơn nữa, khi kẻ lạ dõng dạc bước đến gần nó thì nó lại vẫy đuôi mừng. Trời, học kiểu giữ nhà ở đâu mà lạ vậy? Thâm nhiễm thứ triết lý nào mà hành động ngược đời vậy? Tuy nhiên, tôi cũng hy vọng rằng năm tháng sẽ thay đổi dần cái quan niệm Thiện ác của nó và tôi không thèm để ý đến nó nữa. Con Thời cứ cần mẫn lo cơm nước cho nó và đổi lại, thỉnh thoảng tôi được nghe vài tiếng sủa vô ích giữa ban trưa.
Một năm... rồi hai năm trôi qua. Bobby lớn hết tầm của nó, những khuyết điểm về thể xác cũng lớn theo thân hình khiến nó còn xấu xí hơn xưa nữa. Đôi con mắt lờ đờ tạo thành một khuôn mặt khờ dại... Đã thế, một hôm con Thời còn chợt phát giác rằng Bobby miệng méo. Một con chó méo miệng thì quả là một sự lạ, mới nghe tôi không tin, nhưng nhìn kỹ thì quả là cái miệng của nó không ngậm kín lại được, hàm dưới xô lệch sang một bên. Trông nó có vẻ như cười người, khinh đời, ngạo mạn, xấc xược. Quá nhiều khuyết điểm đỏ dồn tập trung vào nó khiến không ai có chút cảm tình nào với nó hết. Thảng hoặc có lúc chị tôi hay tôi biểu lộ một tình thương thì cũng chỉ là một sự hồi tâm có lý luận. Như vậy đó, con Bobby cứ hiện diện giữa gia đình tôi như một cái bóng, - màu đen, - một loại bánh xe thứ năm.
Bản tính phóng nhiệm, nó dùng thì giờ luôn luôn nhàn rỗi để đi la cà khắp nơi, ghé nhà này và nhà khác, đi dong chơi suốt con đường Hồng Bàng, rẽ qua Nguyễn Trung Trực, Ngô Đức Kế, Trịnh Phong, Lê Đại Hành. Bước vân du thật không biết giới hạn ở nơi nào bởi ngày cũng như đêm chẳng mấy khi thấy mặt nó. Chỉ có vào đúng bữa ăn là nó nhớ mò về nhà, lẩn quất nơi bếp để đợi phần cơm. Thì ra, dẫu nghệ sĩ đến bực nào, cái dạ dày cũng vẫn cứ còn đó để làm cái máy hãm thực tế và ô nhục. Và hữu hiệu.
Lâu lâu Bobby đi về bằng ba chân, cái chân thứ tư què cong lên khập khiễnh. Đó là kết quả của những lần xung trận.
- Hẳn là đi giành phần ăn của ai đó - tôi nói.
Anh tôi nối lời với giọng cả quyết, như có ý muốn đính chính:
- Có đi giành gái với mấy con chó đực khác thì cơ sự mới tồi tệ như vậy.
- Một con đực, nếu không cận thị thì sẽ không dại gì mà đi tranh giành với một đối thủ xấu xí như Bobby. Cứ để cho con cái nó tự ý loại bỏ.
- Không chắc. Vả chăng, Bobby xấu trai là theo nhãn quan của mình. Còn chó cái có những tiêu chuẩn xấu đẹp riêng của nó.
- Lý luận là như vậy. Còn phải nhìn thực tế nữa.
- Tao thấy thực tế rồi mà. Hôm đạp xe đi học qua chợ Xóm Mới tao thấy con Bobby đứng tình tự với một cô bạn của nó. Trông cũng xinh.
Xin cảm tạ Thượng Đế nhân từ! Đích thực là Thượng Đế không hề ưu đãi một dân tộc Aryen nào hết, không hề bạc đãi một sinh vật da màu nào hết. Thượng Đế không hề quên ban phát Hạnh Phúc cho một giống loài nhỏ hèn mọn nào hết.
Từ khi biết rằng trái tm của Bobby cũng được rung động vì tình yêu, tôi sung sướng giùm cho nó mỗi khi chợt nghĩ đến những cuộc viễn chinh lắm bữa quên về của nó. Cuộc sống có đam mê, tình yêu có san sẻ, như vậy còn đòi hỏi chi hơn? Đã thế mà lại tuyệt vô trách nhiệm, khỏi có bổn phận ràng buộc, cơm ăn nước uống đã có kẻ lo sẵn cho. Hãy cứ thử mà làm người đi, xem có dễ mà được hưởng thụ theo kiểu đó không.
Rồi bỗng có một dạo Bobby bớt đi ngao du mà hay lẩn quẩn ở nhà. Tìm hiểu nguyên nhân thì tôi được báo cáo rằng ở bên nhà ông Phi-luật-tân sát cạnh nhà tôi có một con chó cái. Con chó này mập mạp, nhanh nhẹn, tiếng sủa dõng dạc và giữ nhà thuộc hạng giỏi. Một kiều nữ xinh đẹp và đảm đang có hạng như vậy chắc chả thèm đi yêu một chàng lãng tử mặt mũi đen thui xấu xí như Bobby đâu, tôi nghĩ. Cũng như loài người, Bobby sẽ chỉ suốt đời yêu đơn phương yêu tuyệt vọng bởi chưng không biết lượng sức mình sức người.
Cho đến một hôm bỗng nhiên tôi nghe tiếng chó con cẳng cẳng ngoài vườn sau. Mảnh vườn nhỏ này ăn thông với mảnh vườn nhà ông Phi-luật-tân, tôi đi ra coi thử thì thấy con Ghina, tên con chó cái Phi-luật-tân, - nằm ềnh giữa một bầy con lúc nhúc năm đứa. Những con chó con biểu diễn đủ mọi trò sinh hoạt: bú mẹ, nhảy giỡn, nằm ngủ... Nhiều khi trí óc mệt mỏi vì những bài học quá dài, vì những bài toán quá phức tạp tôi hay ra vườn sau để nhìn lũ chó con ngây thơ vô tội đang sống hồn nhiên. Khi lặng lẽ đứng nhìn lũ chó con, tôi bỗng để ý rằng có một kẻ cũng hay lảng vảng đứng nhìn gần đó: Bobby. Rồi có hồi tôi thấy Bobby đứng giữa, bầy chó con bao vây chung quanh, mà con Ghina thì không có phản ứng gì hết. Đáng lẽ phải lớn tiếng xua đuổi thằng ngoại cuộc, thằng ngoại xâm có thể gây nguy hiểm cho lũ con nó chớ. Còn con Bobby cũng lạ. Có ai đời thân trai bảy thước mà lại la cà đứng chơi với lũ nhỏ mới đẻ, con nhà hàng xóm miệng còn hơi sữa.
Một hôm tôi đang đứng nhìn lũ chó như thường lệ thì bị bà vợ ông Phi-luật-tân - một người đàn bà Việt Nam nhan sắc mặn mà - bắt gặp. Hơi ngượng, tôi phải giải thích nguyên do vì sao tôi ưa nhìn lũ chó nô đùa và vì chẳng biết nói chi thêm, tôi nói luôn cái nhận xét như trên. Tức thì bà vợ ông Phi-luật-tân mỉm cười:
- Con của nó chớ con của ai mà cô bảo là con nhà hàng xóm.
Tôi phản đối mạnh mẽ:
- Không có lý. Tôi thấy con Ghina giao du thân mật với con chó xù của ông Hiệu trưởng trường Nha Trang nghĩa-thục.
- Tôi biết. Và không phải chỉ bấy nhiêu đó. Nó còn đi lại với con béc-giê lai của bà dược sĩ Chánh. Cố nhiên là có cả con Bobby của cô.
- Bà nói đùa...
- Thật đấy mà. Cô xem kìa...
Bà Phi-luật-tân chỉ một con chó con mặt mũi và mình mẩy đen ngòm y như Bobby:
- Chẳng phải con nó thì là con của ai?
- Nhìn qua thì thấy giống. Nhưng không thể vì thế mà kết luận mau như vậy.
Bà Phi-luật-tân chắc lưỡi:
- Khổ quá. Đến thế này mà cô còn nghi ngờ chưa tin. Thì chính tôi... chính tôi thấy tận mắt cơ mà.
Thế là tôi chịu thua. Nghĩ cho kỹ thì bà Phi-luật-tân dẫu có thắng tôi nhưng vẫn thua Bobby. Cả Ghina cũng thua luôn. Chỉ có Bobby là kẻ thắng trận.
Trong năm con chó con, chỉ có một là đen thui giống hệt Bobby. Hai con khác vàng giống mẹ. Một con trắng, một con loang lổ. Khi biết rằng Bobby là một trong những người cha tốt số, tôi để ý đến liên hệ tình cảm giữa nó và năm con chó con. Tôi thấy rằng Bobby chỉ âu yếm con chó đen thui mà dửng dưng với mọi con khác. Nhiều lần tôi thấy nó đứng ngửi say mê vào đầu vào hông vào mông con chó đen và nhiều lần nó nằm xuống để con chó đen leo lên lưng lên đầu. Mỗi khi con đen leo trèo nghịch ngợm ngã lăn kềnh ra thì Bobby dùng mõm đẩy cho nó đứng dậy, dùng mũi để ngửi (chắc có nghĩa là hôn) dùng lưỡi để liếm lên mặt lên bụng. Mấy con chó khác thấy vậy cũng bắt chước a tới, trèo lên chân, cà vào mông, nhảy vào đùi... đều bị Bobby nhẹ nhàng gạt ra hết. Lúc nào cảm thấy lũ nhỏ làm quá thì chàng đứng dậy bỏ đi ra chỗ khác. Tất cả mọi cử động đều nhẹ nhàng, dịu dàng.
Mực con biết Bobby cưng mình hơn mấy đứa khác nên cho dù Bobby có đứng dậy bỏ đi Mực con cứ lẩn quẩn chạy theo. Và hai cha con lại đứng dừng lại, im lặng chơi đùa với nhau, âu yếm nhìn và vuốt ve nhau.
Để xác nhận cụ thể sự phân biệt tình cảm của Bobby với mấy chú chó con, một hôm tôi lấy cái que dài gạt hất lũ chó con. Bobby đứng nhìn thản nhiên. Tôi lấy que gạt hất con Mực con. Bobby gừ lên. Tôi gạt mạnh hơn. Bobby gừ to hơn và dài hơn. Vậy là rõ ràng Bobby đã công nhận Mực con là con chính thức của nó. và bao nhiêu tình âu yếm đều dành cho đứa con thừa tự đó.
Từ ngày có con, Bobby cứ quanh quẩn ở khu vườn sau, chơi với con, hoặc có lúc thì đừng ở hiên nhà âu yếm nhìn con. Hết bỏ lang thang đi bụi đời nữa. Bình thường, ở những con vật chỉ có tình mẹ con, bởi con sinh ra chỉ biết có mẹ chăm lo săn sóc. Còn cha là ai đó thì đố có thể biết được. Đó là những kẻ lang thang - những con đực - vui đâu chúc đó, sẵn đâu ghé đó, tình tự một lần rồi khăn gói gió đưa. Thậm chí đến con người trong những xã hội sơ khai cũng không thoát ra khỏi cái luật giang hồ đó. Di tích là chế độ mẫu hệ. Vậy thì việc con Bobby, một tên xấu xí và đần độn chợt thắp sáng trong hồn ngọn đèn của tình phụ từ là một điều làm tôi xúc động. Tình cảm là một cái gì đã trở nên khó tìm ở nơi xã hội loài người. Con người hôm nay đặt lý trí lên trên tình cảm, càng ngày càng bóp chết tình cảm để chỗ cho lý trí phát triển, ngự trị, độc tôn. Bao nhiêu ích kỷ, tàn bạo, bất nhân đều do cái quan niệm nhân sinh đó mà ra cả. Bởi vậy cho nên một cách tự nhiên tôi không còn khinh bỉ sự ngu si của Bobby, mà ngược lại tôi dần dần có tình cảm với nó.
Nhưng rồi có một lúc nào, tôi chợt để ý thấy rằng cả mấy ngày nay Bobby không hiện diện để mơn trớn bé Mực nữa. Hỏi chị tôi và anh tôi, hỏi người làm thì ai cũng trả lời như nhau rằng ba bốn bữa nay không thấy Bobby về ăn cơm.
Sau một tuần chờ đợi mà vẫn bặt tăm, các giả thuyết được nêu ra:
- Chắc mấy tiệm bán thịt chó đã phục kích nó rồi. Ở đầu phố Đống Đa, ở cuối phố Bạch Đằng, ở giữa phố Mê Linh và xa hơn... mọc đầy những tiệm bán thịt chó.
- Đúng vậy. Sự giết chóc được diễn thành một trò vui nhộn khi trên tấm bảng hiệu được ghi là "sống trên đời"... "Nai đồng quê"... "Cờ Tây",,, "Mộc tổn"... khi con người giết nhau một cách hăng say, bỏ ra nhiều ngân khoản để nghiên cứu cách giết nhau sao cho thật hữu hiệu, thật lý tưởng... thì việc giết chó chỉ là một trò vui nhộn nhỏ tí.
- Có những người lái xe jeep cố tình cán cho chết những con chó đi băng qua đường. Cán xong vừa bỏ chạy vừa ngó lui coi chừng. Rồi quày xe lại nếu là đường vắng, không có ai bâu quanh xác con chó. Anh ta sẽ xuống xe, xách chiến lợi phẩm đó bỏ lên xe.
- Ngoài hông chợ có một tổ chức cứ đêm đêm phục sẵn bao bố để chụp bắt chó chạy rông. Chắc con Bobby là nạn nhân.
Mọi giả thuyết đều đi đến kết luận là con Bobby đã tuyệt mạng trên bước đường giang hồ của nó, đúng y cái nghiệp mà nó đã chọn. Bobby ngã xuống âm thầm, bé Mực thành bé mồ côi, Ghina trở nên góa phụ. Xương Bobby, thực khách nhai nuốt không được đành nhả ra, chạy vào thùng rác, hồn Bobby làng vảng đâu đó dật dờ... tất cả đều nhẹ nhàng, đều gọn gàng, không hề gây một tiếng động nào hết, một xáo trộn nào hết trong cái dòng đời hỗn loạn, xô bồ.
VÕ HỒNG
_________
(1) Thời giá chặng 1973-1974
