Tố Phượng ôm con chó đến tặng tôi nhằm lúc tôi đi vắng nhiều ngày. Về nhà nghe kể lại nó nhớ mẹ kêu khóc cả đêm trong buồng tắm. Phải hai đêm kêu khóc tuyệt vọng như vậy, vừa lò dò đi tìm mẹ mà không có lối ra, nó mới chịu im và chịu ăn. Đành giã từ quá khứ, vĩnh biệt quá khứ, quên đi quá khứ để chấp nhận cuộc đời mới trong khung cảnh mới.
Đứa con út của chú tôi là người đỡ đầu bồng bế nâng niu nó. Hôm tôi về nhà em bồng nó lên giới thiệu:
- Đây, bé Tô.
Tôi hỏi:
- Ai đặt tên cho nó vậy?
- Em đặt.
Bé Tô cứ cúi nhìn xuống đất và huơ hai chân trước tỏ ý muốn xuống đất. Có lẽ chiều cao làm nó không an tâm. Em tôi nâng cằm nó lên bắt nó nhìn tôi vừa bảo:
- Đó, cô chủ của Tô đó. Chào đi.
Tô ngước nhìn rụt rè rồi lại cúi nhìn xuống đất.
Tô thuộc giống chó Nhật nên đã nửa tuổi rồi mà vẫn không cao lớn vạm vỡ bao nhiêu mà thân hình chỉ roi roi thon thon. Thể chất mảnh mai nên hay đau vặt. Thứ nhất là ho. Tôi bế Tô xuống Thú y để được nghe giảng giải:
- Nhiều con chó trong thành phố cũng mắc chứng ho như nó vậy. Tại xe xịt thuốc DDT cứ chạy rảo các ngã đường xịt thuốc vào mỗi buổi chiều.
- ...
- Không có thuốc chi chữa được. Con nào mạnh thì bệnh lướt qua, con nào yếu thì đành chịu chết.
Ba tôi không đành tâm để Tô chống cự với bệnh bằng cái khả năng hữu hạn của nó, ông ra tiệm thuốc tây quen, hỏi cô dược sĩ quen:
- Thuốc ho thì nhiều thứ lắm, nhưng ông cần thuốc cho người lớn hay cho trẻ con?
- Ơ... ơ... cho trẻ con.
- Mấy tuổi?
- Ơ... ơ...
Lại có chuyện rối rắm. Con Tô nặng chừng mười ký thì đáng được xem là trẻ con. Và sáu tháng của nó phải coi như tương đương là sáu tuổi của loài người. Vậy nên ba tôi nói:
- Sáu tuổi.
Không ngờ cô dược sĩ mở to mắt ngạc nhiên:
- Con ông lớn hết rồi mà. Có đứa nào sáu tuổi đâu?
Ba tôi bật cười:
- Cám ơn cô đã ân cần lưu ý biết rõ gia đình chúng tôi. Thật ra tôi không mua thuốc cho con, mà mua cho con... chó con.
Đến lượt, cô dược sĩ cười lên và mấy cô bán hàng, cô ngồi két cũng thích thú cười theo. Sau đó, họ thảo luận về sự tương đồng giữa một con chó sáu tháng với một con người, và cuối cùng họ trao cho ba tôi một chai xi-rô. Tô uống xi-rô trong mươi ngày thì hết ho. Tôi mừng quá ghé lại tiệm thuốc Tây để "thay mặt Tô và nhân danh cá nhân tôi" cám ơn cô dược sĩ.
Tám tháng sau Tô lại ho. Lần này cơn ho dài và có kèm nước dãi trắng. Tôi lại hỏi thuốc nơi thú y. Một ông nhân viên lạnh lùng hỏi:
- Có cho nó uống thuốc sán lãi chưa?
- Dạ... chưa.
- Sao nuôi chó mà không cho uống thuốc sán lãi?
Tôi bí, không biết nên trả lời sao. Nghĩ lại, người Việt Nam mình cẩu thả thật, đáng bị rầy là phải. Chẳng những nuôi chó không cho uống thuốc sán lãi, đến nuôi con mà cũng không cho uống thuốc sán lãi nữa. Đến chừng thằng con tới tuổi động viên đi Thủ Đức, cha mẹ nó mới chợt nhớ ra rằng mình quên chưa hề cho nó uống thuốc sán lãi một lần.
Ông nhân viên thấy tôi đứng bí một cách thật thà, liền gọi cô thư ký bảo lấy cho tôi hai gói thuốc sán lãi.
- Mỗi gói uống làm hai lần. Uống trước bữa ăn.
Tôi móc ví trả tiền thì ông khoát tay:
- Thôi, biếu cô đó.
Như vậy, cứ năm bảy tháng là Tô lại có một chứng đau, lại bỏ ăn đôi ngày khiến tôi có dịp để mà biết các loại thuốc tiêm, thuốc uống dành cho gia súc vừa cả những món thuốc dành cho người mà tôi cứ sẵn sàng xâm lấn vi phạm.
Tô nó yếu như vậy nên nó nhát nước, không thích tắm. Mỗi lần muốn tắm cho nó thì tôi phải đích thân bế nó, vỗ về và khi nó nhìn thấy thau nước đổ đầy trước mặt là chân nó cứ run khựng lên. Làm như thau nước đó không phải để tắm mà để luộc nó vậy.
Tôi phải xối nước nhè nhẹ, in ít rồi len lén xát xà phòng lên từng phần nhỏ của cơ thể nó, bắt đầu là mông, rồi ngược lên lưng, lên bụng, lên ức. Khi vò tới cái đầu thì mắt Tô biểu lộ đầy vẻ sợ hãi thê thảm.
Để tránh sương gió, tôi cho nó nằm ngủ trên một cái ghế bành đặt ở mái hiên. Khi ai vô ý đem di chuyển cái ghế ra xa vị trí thường nhật chừng một thước là Tô không lên nằm nữa. Hoặc cái ghế vẫn đặt ở chỗ cũ nhưng có ai vô tình để lên đó một tấm vải, một tờ báo thì Tô cũng không chịu lên nằm. Tôi coi nó như là biểu trưng của một tâm hồn tế nhị nhạy cảm, thấy ai tỏ một chút gì khác trong một thái độ nhỏ là đã vội ngừa ý xa xôi. Trong khi giữa xã hội loài người càng ngày càng thêm lắm kẻ trâng tráo lì lợm, thô bỉ đến độ phải đợi người khác nặng lời mới nham nhở cười trừ, thì một phong cách như vậy nơi con vật càng khiến tôi quí nó hơn.
Bởi cái thể chất mảnh mai của Tô mà mặc dù nó là một con chó đực, tôi vẫn gọi đùa là "con gái", phát âm trìu mến theo giọng miền Nam thì trở thành "con gải". Mỗi lần vỗ về nâng niu nó mà gọi là "con gải" thì nó mừng rỡ rối rít, vẹo mình vẫy đuôi rồi nhảy chồm lên. Bởi sống quen trong nhà nên mỗi khi mở cổng Tô thích được chạy ra đường một chút. Có lần ra đường rồi mải mê nhìn cái gì đó quên vào, người nhà sơ ý không biết cứ đóng cổng lại, vậy là Tô đứng chống chân lên song cửa cổng, ghếch mặt nhìn vào nhà vừa kêu rên khe khẽ ra tuồng sợ hãi lắm.
Lần này Tô lại bỏ ăn. Tôi có việc vắng nhà hai ngày, khi trở về nghe kể lại như vậy. Tôi lấy thuốc đau bụng pha với tròng đỏ trứng là món nó thích ăn, nhưng nó chỉ nhìn mà không buồn ngửi. Tôi lấy ống tiêm hút chất thuốc và thức ăn đó rồi nhờ em tôi cạy miệng nó để tôi bơm vào cuống họng. Phải là một người thương nó hết tình và nó tin cẩn hoàn toàn thì mới đủ can đảm mò tay vào giữa hai hàm răng nhọn bén và trắng nhởn đó.
Sáng hôm sau tôi pha thuốc với sữa và cũng dùng ống tiêm mà bơm vào miệng. Nhưng nửa giờ sau thì Tô mửa ra hết. Cơ sự dường này thì đành phải gõ cửa Thú y để hy vọng có một thứ thuốc tiêm. Tôi mặc áo đi đến Ty Thú y.
Mười một giờ trưa. Một cô thư ký ngồi đơn côi giữa một phòng vắng.
- Mời cô chiều đến. Chừng ba giờ rưỡi hay bốn giờ... Chứng bệnh mà cô vừa khai, mấy hổm rày tôi nghe nhiều con chó cũng mắc như vậy. Hình như đang có cái dịch... Vâng... vâng, đúng vậy...
Ty Thú y biên tên thuốc và chủ nó cầm toa đi mua thuốc.
- Cô có biết tên thuốc là gì không?
- Tôi không biết. Có cái ông kia, - cô chỉ về một cái ghế trống đặt sau một cái bàn trống, - ông ấy chuyên môn khám chó cho thuốc.
- Chiều ông ấy có đi làm không?
- Tôi không rõ. Cô cứ đem chó tới.
- Con chó tôi nó nhút nhát lắm. Hay là có ông nào đi chữa bệnh tại gia, tôi xin mời.
- Có ông kia, - cô chỉ về một cái ghế trống khác đặt sau một cái bàn trống khác, - nhưng không biết ông ta có...
Cô thư ký ngần ngừ.
Theo cái điệu này thì không có gì chắc chắn hết. Phải chia mọi động từ vào giả định cách (Subjuntive mood) vào Điều kiện cách (Conditional mood).
- Dẫu cô không biết tên thuốc nhưng chắc cô biết thuốc bán ở tiệm nào.
- Dạ ở tiệm Thanh Thảo đường Lam Sơn. Số nhà thì tôi quên.
Tôi vọt xe thật lẹ tìm đến tiệm Thanh Thảo. Ông chủ tiệm nghe kể bệnh chứng. Nghe đến chữ "đang có cái dịch", ông ngắt lời liền:
- Chó dại thì nó bỏ ăn nhưng một điểm nữa là nó sợ nước... Con mắt nó đỏ và bạ ai nó cũng cắn. Vả chăng...
Ông say sưa giảng giải về bệnh chó dại. Tôi phải vội vã thưa rằng tôi không mảy may nghi nó bị dại, hoàn toàn bảo đảm là nó không dại, cũng như tôi và ông hiện nay vậy. Tôi kể rằng nó mới ụa mửa hết cả thuốc lần nữa.
- À... - ông lại giơ tay ngắt lời - nguyên là ở trong ruột non có những mao trạng ruột, khi nó đứng dựng lên thì tạo ra sự ụa mửa và nó còn...
Nghĩ rằng con Tô đang kiệt sức ở nhà, và những kiến thức về giải phẫu và sinh lý dẫu rất hay nhưng không làm cho nó hết bệnh, tôi cướp lời:
- Nghe nói hiện nay có nhiều con chó cũng mắc y chứng đó và Ty Thú y biên toa thuốc ra mua ở tiệm. Tôi hy vọng ông bán cho tôi đúng thứ thuốc đó.
- Như vậy thì...
Ông đi lại tủ thuốc, ngẩng lên cúi xuống, một ngón tay trỏ chỉ chỉ vào từng hộp thuốc, từng lọ thuốc như người ta điểm danh, rồi chợt kéo ra một lọ.
- Lấy lọ thuốc này được. Chích một lần hai xê xê (1). Chích làm ba lần.
- Đó là thuốc?
- Tétracicline hiệp với Chloromycétine.
- Chữa bệnh?
- Đau bụng, sưng ruột, ho...
Tôi cầm chai thuốc mà không tin tưởng bao nhiêu. Tưởng rằng có một thứ thuốc lịch trị như lời cô thư ký, ai ngờ đây cũng chỉ là một thứ thuốc nào đó, cho một vài trường hợp nào đó.
Con Tô có vẻ mệt hơn hồi sáng. Tôi lấy thuốc trụ sinh pha với sữa và cũng dùng ống tiêm mà bơm cho nó. Định xế chiều sẽ trở lại Ty Thú y nên không dùng lọ thuốc tiêm.
Bốn giờ chiều. Lần này thì ở văn phòng có thêm một ông nhân viên. Và những cái ghế vẫn trống đằng sau những cái bàn tịch mịch. Ông nhân viên nói y chứng bệnh của Tô: bỏ ăn, chân run... và đoan chắc rằng chỉ cần ba mũi tiêm là dứt bệnh. Có điều cái lọ thuốc thần đó hiện để ở trong tủ mà chìa khóa tủ thì ông cán sự đi công tác mang theo mất rồi.
- Ông đi ba bữa nay. Chắc ngày mai ổng về. Cô chịu khó đợi thêm một ngày.
Tôi trở về âm thầm. Đi tìm Tô thì thấy nó ra nằm ở sân sau. Thấy tôi, nó cố gắng làm những cử động thường nhật: nghển cổ lên, đứng dậy bước tới... Nhưng chỉ loạng choạng hai ba bước là nó đứng dừng lại, thở dốc rồi nằm gục xuống để cát dính đầy nơi miệng. Tôi lau những hạt cát cho nó. Tôi kê đầu nó để nằm nghiêng trên một cái ghế nhỏ do một xấp báo xếp lại. Nó thở nhọc mệt.
Tôi không biết làm gì khác hơn là vuốt ve đầu nó, vuốt ve mông nó. Và nói lảm nhảm:
- Gắng lên Tô ơi! Ngày mai có thuốc. Lát nữa Tô uống thêm sữa với thuốc trụ sinh. Sao mày nằm buồn vậy? Dậy mau, có lũ nhỏ lén hái trứng cá đằng trước kìa. Chạy ra rượt!
Nhưng mặt Tô thản nhiên như nó không hề nghe tôi nói. Nó chỉ biết thở, những hơi thở gấp gáp nặng nề. Rồi bỗng tôi chợt nhận thấy rằng nó không còn thở nữa.
Buổi chiều màu xám. Lá cây ô ma thản nhiên xanh mướt trên cao. Tôi lặng yên ngồi vuốt mắt cho Tô, nắn bóp đôi chân trước thon thon manh mảnh. Tôi đã chứng kiến nhiều cái chết nên lòng tôi hắt hiu hoang vắng lạ thường.
Hơn hai năm, Tô với tôi đã thành một người bạn nhỏ. Khi tôi ăn xong là đến lượt nó. Tôi bảo nó:
- Xuống kêu cô Hiền lên lấy cơm phần Tô. Cô Hiền đâu?
Tô phóng chạy ngay xuống phòng Hiền, đứng ở giữa cửa, ngó lên đợi... Khi xe tôi về tới cửa, Tô nghe tiếng nổ vội chạy ra rồi chạy lui vào để báo hiệu cho người nhà ra mở cổng. Thế mà bây giờ thì nó chết rồi. Nó duỗi thẳng hai cặp chân xếp song song với nhau, như giũ bỏ hết mọi hoạt động, mọi háo hức chạy nhảy, leo trèo. Thôi rồi, không còn xục xạo đi săn lũ chuột, không còn nhảy chồm lên hàng rào để gầm gừ lũ nhỏ đến khoèo trái trứng cá.
Tôi sẽ báo tin như thế nào cho ba tôi biết rằng Tô đã chết rồi? Mới bảy giờ sáng nay ba tôi vừa từ giã nhà ra đi sau bốn ngày được về nhà nghỉ lễ Phục Sinh. Trước khi lên xe, ba tôi còn chạy tìm Tô để vuốt ve nó:
- Ở nhà uống thuốc cho mau mạnh nghe, con gải. Hẹn sẽ gặp lại, tuần sau.
Con gải đã không vẫy đuôi. Con gải chỉ lặng lẽ nhìn.
Tôi lo sẽ phải đọc trong bức thư đầu tiên ba tôi gởi từ nơi công tác về nhà có đoạn hỏi thăm sức khỏe của Tô. Chắc là tôi sẽ phải giả vờ quên không nhắc đến nó trong bức thư trả lời. Đợi cho một tháng hai tháng trôi qua. Tôi phải cố gắng hết sức giữ sao cho tâm hồn ba tôi tránh bớt được những dấu vết của sự xúc động, của sự xót thương, của sự buồn bã âm thầm.
_________________
(1) phát âm chữ cc là chữ centi-litre (phần trăm lít) viết tắt.
