Khi các cuộc vui chơi rong ruổi cùng đám bạn bè đã no đầy, thuê thỏa, khi sự gặp gỡ lại từng khuôn mặt thân quen sau nhiều tháng ngày xa ngái, đã lắng xuống cùng nỗi hân hoan ban đầu, thì, một niềm trống vắng mênh mông nào đó tự dưng thành hình. Và sự thúc hối, ở một chốn nào xa khuất, bắt phải lấp đầy khoảng trống đó. Có phải đó là lúc tôi nhớ đến An, hình bóng sau cùng và đậm nét nhất, tôi đã quên bẵng từ lúc về lại, chốn này. Hay trong một vô tình hời hợt nào đó, Thành nhắc nhở tôi.
"Đã gặp An chưa? An vẫn nhắc mày luôn đó".
Tôi đã trả lời. "Chưa gặp. Quên rồi".
Nhưng chính lúc đó, lúc tôi trả lời quên rồi đó, thì sự thật lại ngược hẳn. Tôi biết mình đang tự dối trong một thoáng xôn xao. Và An, vẫn là hình bóng mù mờ trong tâm tưởng, bên các cuộc vui khỏa lấp, tự dưng lớn dần lên mãi. Cho đến khi hình bóng đó (An) được phóng lớn, rõ ràng, choán đầy đến quay quắt tôi mới có ý nghĩ gặp lại An.
Phải là tất cả lẽ đó không hay hình bóng An đã, bao giờ cũng chỉ tạm thời lấp đi sau lớp sương mù quên lãng, giờ đã loãng tan để hiện hẳn ra An. Một An hồng tươi dịu mát, một An nhí nhảnh yêu đời.
Tôi vẫn rất lạ lùng, khi không được nhắc gợi đến, tôi xem rất thường nhưng khi đã có một nhắc nhở, một khơi lại thì đó lại là một quan trọng nhất đời. Và An, lúc này, như một ràng buộc mật thiết gọi tìm đến khiến tôi cứ ân hận trách mình sao có thể quên lãng An vô tình vậy. Tôi, những lúc này, ví như một thứ tro than được cời lên, thêm thắt nhiên liệu, cháy bùng. Tôi, những lúc này, như một phi tiễn được phóng vút đi chỉ còn hối hả tới đích.
Có lẽ tính tôi kỳ cục như thế mà tôi vẫn chưa mất An, dù đã hai năm nay tôi rất ít gặp nàng. Và dù có gặp cũng chỉ là sự gặp gỡ vội vàng chưa kịp thổ lộ hết chân tình của một yêu đương gắn bó, rồi, rồi biền biệt mất hút. An không giận tôi điều đó. Hình như An đã bằng lòng tôi như thế (Điều này tôi chỉ đoán qua những lần gặp gỡ chóng vánh hoặc qua thư từ). Tính An kể cũng lạ lắm, không vồ vập, nồng nàn ở một thứ tình yêu thời thượng hấp tấp thụ hưởng trái lại rất đằm thắm, nhẫn nhịn (Biết đâu tôi lầm vì An chưa thật lòng yêu tôi cũng nên).
Một lần An nói:
- An ghét sự vồ vập thái quá. Đó là những cử chỉ bề ngoài nặng phần trình diễn.
Không biết An nói thật, tôi pha trò:
- Và kém phần giáo dục? Sao An không nói thế luôn?
- Không giỡn đâu. An nói chuyện đứng đắn mà.
An chợt im bặt đắn đo. Và tôi nín thinh nghe.
- Những cử chỉ đó thường là giả dối, cố tình che lấp một toan tính. Như là đốt cháy giai đoạn để đạt tới một mục đích không mấy tốt đẹp (?). Hoặc là cố ý xem thường người mình yêu.
Tôi cười, ngụy biện không chắc chắn lắm:
- Đó chính là lúc yêu thương quá đỗi. Cần phải chứng tỏ. Đôi khi, đó là ngôn ngữ tình yêu.
- Nếu chứng tỏ tình yêu có thiếu gì cách tế nhị hơn. Một mắt nhìn trìu mến, một cử chỉ nhẹ nhàng thương yêu hay một lời bao hàm ý nghĩa, chẳng hạn. Vả lại ngôn ngữ tình yêu không đồng nghĩa với sự vồ vập thái quá. An muốn nhấn mạnh là thái quá. In ít thì được.
Thường tôi bao giờ cũng thua An hoặc giả vờ thua An cho xong. Làm sao tôi có thể đối lại lối nói chuyện hàng hai của nàng được bởi vì An, con gái, có quyền như thế. Vả lại tôi cũng cần thua vì, theo một nghĩa nào đó, thua đã là một chiến thắng lớn. Tôi quan niệm chiến thắng không hoàn toàn phải quật ngã, không cho địch thủ cựa quậy nổi. Mà ích gì tôi phải thắng An theo cái nghĩa thông thưởng để rồi An làm mặt giận hờn suốt cả tuần lễ khiến tôi phải vuốt ve xin lỗi đến mệt, dù đôi khi, trong tình yêu sự vuốt ve xin lỗi đó là một hãnh diện, một điều cần thiết. Và An, tôi tin, trong chiến thắng đó, tôi nhường nhịn, cũng không hoàn toàn mãn nguyện.
Qua lần đó, tôi lờ mờ hiểu được sự bày tỏ ý kiến của An cũng là một nhẹ nhàng ngăn cấm tôi, nếu tôi quá đà, trong lúc yêu nàng quá đỗi. Và như thế, chúng tôi giữ ở nhau sự thân mật bình thường nhưng thâm cảm.
Vài tháng trước đây, ở một nơi thật xa xôi, tôi nhận từ An một lá thư. Thư An không nồng nàn quá đáng, cũng không xa lạ thêm ra, vẫn một giọng điệu dễ thương An nhắc tôi, nếu có về, đến thăm An. Tuy nhiên, rất mong manh, tôi đã hiểu ra có sự trách móc nhẹ nhàng. Trách sao sự liên lạc giữa tôi và An không đều đặn, liên tục cho nhau. Sự trách móc đó không hoàn toàn quy trách cho tôi. Mà là cả An nữa. Do cả hai. Chính tôi cũng không nghiệm ra tại sao có sự không chừng mực ấy. Phải tự ái chăng. Ừ, có lẽ tự ái đã đóng góp một phần khá quan trọng, ngoài các lý do mơ hồ khác. Bởi vì khi tôi giữ sự liên lạc điều độ, có khi tới tấp thì phía An bỗng lặng im không một hồi âm nào cả. Chắc là An phạt tôi lúc nàng viết cho tôi rất nhiều mà tôi có những lý do (chính đáng với tôi) không thể trả lời An được. Rồi cứ thế khi tôi mỏi mòn chờ đến mệt thì đến lượt An và lúc đó tôi trả đũa. Tôi và An chơi trò cút bắt vô tình một cách rất tội tình. Xem ra chúng tôi thật trẻ con và quá nhiều tự ái. Những lúc như thế, giá ở An, tôi tin chắc là An đang mỉm cười. Tôi cả đoán thế từ sự suy xét chính tôi. Tuy nhiên vì lý do gì chúng tôi vẫn không mất hẳn liên lạc của nhau. Và thế là chúng tôi chưa mất nhau, tôi nghĩ (Biết đâu An chưa mất tôi nhưng tôi đã mất An từ lâu rồi. Và những lần An thư cho tôi chỉ là do tình cảm xa xưa còn sót lại như một an ủi dư thừa? Có thể lắm. Biết đâu được. Nhưng tôi không tin thế, nhất định).
Do lời mời của An kèm địa chỉ nơi An dạy đám trò nhỏ đã khiến tôi kiếm nàng, chiều nay. Ban đầu tôi không thể ngờ An đã là cô giáo hiền dịu và tràn đầy thương yêu từ những trái tim thơ hồng của đám học trò An. Tưởng tượng An giữa đám trò nhỏ dễ thương có, ngỗ nghịch có, láu lỉnh có, ngoan hiền có bỗng dưng tôi thương An vô vàn. Thương vô vàn dáng mảnh mai đến tội nghiệp sợ không kham nổi công việc dạy dỗ. Thương vô vàn cho tính tình mềm mỏng sợ lũ bé con nghịch tặc. Dám chừng đã có lúc cô giáo không trị nổi đám trò nhỏ khiến cô giáo phải rấm rức khóc sưng cả mắt. Và tôi cũng thương vô vàn cho An trẻ tuổi đã phải bước vội xuống bon chen cùng cuộc đời. Đời sống vốn phức tạp nhiều rắc rối, dù đó là nghề nghiệp An chọn và chuẩn bị cho mình từ nhỏ.
Những lần hỏi về mơ ước của nhau tôi thường nói lớn lên hẳn tôi chẳng làm được nghề gì gò bó bắt buộc cả. Nếu có một nghề gì đó lang bang, lông bông và lười biếng nhất có lẽ hợp với khả năng dài lưng tốn vải của tôi. An mỉm cười bảo anh có vẻ nghệ sĩ cứ viết báo hoặc viết văn chắc hợp, hay anh chẳng được tích sự gì cả. Hồi đó tôi cũng chưa có một ý niệm gì về nghề viết lách sẽ tự do dễ dàng ra sao nên tôi cứ ậm ừ cho qua chuyện rồi cười bảo "Ừ, anh chẳng được tích sự gì thật. Nhưng anh chỉ giỏi một điều". Ngạc nhiên, mắt An mở lớn một dấu hỏi. Tôi nói "Đó là điều anh yêu em", An nguýt tôi "vừa thôi nghe ông".
Niềm mơ ước của An ngày đó là lớn lên làm cô giáo dạy một lũ học trò ngây thơ cho nên người. Mơ ước của An đẹp quá, có ý hướng làm đẹp xã hội nên đã đạt đến niềm ước mơ. Còn tôi, chắc là mơ ước của tôi không ra hồn và ích kỷ quá nên tôi đang ở một vị trí, một hoàn cảnh hết sức gò bó và kỷ luật. Cho hay là đôi khi niềm mơ ước của mình dở tệ và ích kỷ quá nó lại chơi trái mình.
Ngôi trường An dạy nằm ẩn lút giữa khu phố lao động không cách nhà nàng bao nhiêu nhưng ở thành phố san sát nhà cửa, người người đông đặc giành giật nhau từng miếng đất mà ở, mà hít thở thì, một đoạn đường, dù trong con mắt ước lượng được đã là xa lắm, phải trải qua nhiều ngõ ngách hụt hơi, mới đến. Tuy nhiên không vì thế trường mất đi dáng vẻ hiền từ tỏa ra của một nơi giáo dục trẻ em. vẫn toát ra sự nghiêm trang đứng đắn như muôn vàn nơi giáo dục khác. Ít ra điều đó là sư phân cách rõ ràng giữa một ngôi trường với một nơi nào khác như một rạp chiếu bóng, một ngôi chợ, chẳng hạn. Xa xa đã có thể nghe được cái sinh hoạt đáng yêu: tiếng học trò ê a, tiếng thước kẻ đập nhau chan chát, và tiếng của một vài thầy cô (lớn phổi) sang sảng giảng bài say sưa.
Tôi bỗng hình dung rất nhanh, như một ví dụ đến bất ngờ An đang mặt đỏ như thoa son, mồ hôi lấm tấm trên sóng mũi dọc dừa thanh tú, đập bàn la mắng lũ trò nhỏ và lũ trò nhỏ nhít tội nghiệp đang nín khe giương mắt vô tội nhìn cơn thịnh nộ của cô hay rụt rè cúi gầm xuống mặt bàn. Nhưng sau đó, tôi cố xóa nhòa rất nhanh và nhất định rằng An không thể có được cung cách đó, dữ dằn, vì nơi An biểu hiệu cho cái mềm mỏng dịu dàng mà thôi. Và ý nghĩ sau, dẫn tôi đi xa hơn, ao ước được trở lại bé bỏng ngày xưa làm chú bé học trò của An mở mắt thao láo nhìn môi miệng và nhất là đôi mắt đẹp của cô giáo mình mà thích ngầm trong bụng, một cách vô cùng thơ trẻ.
Khi đã được mời vào phòng khách nhìn mông ra sân trường lẫn lộn trong đầu những ý nghĩ mông lung, tôi thấy mình bỗng dưng xao xuyến lẫn một chút hồi hộp thú vị trong lần gặp lại này, ở một khung cảnh mới khác những lần tìm đến An, trước đây. Cái hồi hộp thú vị đó là biết mình đã trưởng thành, đã đàng hoàng gặp nhau rất danh chính.
Và cơn nắng hanh hao như cùng đồng lõa đã giảm xuống ở mức thấp so với cường độ nóng ban trưa, bực bội, nung cháy. Những ngọn gió hiu hắt gần suốt một ngày trốn tránh mất tăm đang dè dặt trở về lao xao đỉnh ngọn một vài cây phượng, cây bã đậu quanh sân trường. Ngồi một mình hút thuốc chờ An và nhìn một vòng cùng khắp để thấy sự nghèo nàn của ngôi trường An dạy. Một bàn gỗ tạp, vài chiếc ghế sơ sài bụi bám giữa một căn phòng quét vôi trắng lâu ngày ngả sang màu ngà vàng vọt, dơ bẩn. Những câu châm ngôn kẻ lâu ngày đã loang lổ màu sơn là một hình ảnh trông đến tội nghiệp. Tuy nhiên cái nghèo nàn của khu xóm lao động, cái tội nghiệp của ngôi trường lại chứa chấp nhiều tâm hồn bao dung nhiệt tâm làm đẹp xã hội. Tôi chắc chắn thế vì trong họ có An và An đã là một chứng minh cụ thể điều tôi tin tưởng.
Gặp An, niềm tin tưởng đó lại càng tăng thêm nữa. Ở An, bây giờ, có một dáng dấp là lạ khiến tôi mến phục. An mang đến theo cùng nàng sự tươi mát dịu dàng. Nhận ra tôi An ngạc nhiên và mừng rỡ hiện đầy trong mắt. Chúng tôi chỉ bật thốt lên một tiếng ngắn gọn gọi tên nhau, âm thanh tươi vui như chứa chất được tất cả niềm chân thành cho nhau.
Rồi An nhìn tôi. Tôi nhìn An. Yên lặng. Cả gian phòng như cùng thông cảm phút giây hạnh ngộ này nên cũng im lìm. Nếu mắt thật sự là cửa sổ linh hồn thì cánh cửa sổ tôi và An đang nói nhiều lắm. Mà toàn lời yêu thương nhung nhớ. Cuộc nói chuyện lạ lùng này kéo dài ít ra đến cả phút. Ngôn ngữ lúc này đành bất lực. Không hiểu sao có sự cảm động kỳ lạ này nhưng tôi đâu có thì giờ để phân tích nó, tôi chỉ kịp uống lấy nó rất ham hố mà thôi.
Khác ngày xưa mang cả một trời náo nức với những ước mơ hồng, An bây giờ, đằm thắm hơn, dịu dàng hơn và mắt An cũng buồn hơn. Tất cả, từ An, là một cái đẹp đã hoàn toàn con gái, đã hoàn toàn thiếu nữ.
Phút ngỡ ngàng ban đầu qua đi và ngôn ngữ sau một hồi tê liệt đã lấy lại được tính cách đa dụng của nó, An hỏi tôi:
- Anh mới về?
Tôi lắc đầu và thấy cần phải thành thật.
- Về lâu rồi. chừng tuần nay.
- Vậy mà đến giờ này anh mới kiếm An? Anh tệ thật.
Lời trách móc nhẹ nhàng làm tôi bối rối không ít. Tôi chỉ biết cười trừ.
- Thì hôm nay đến tạ lỗi cùng An đây.
An cười rất nhẹ nhàng. Sung sướng hồng hồng má.
Chúng tôi nói với nhau thật nhiều, sau đó. Và là những thăm hỏi thân thiết, những lo lắng chân thành. Tôi không thể ngờ An lo lắng cho tôi đến như thế. Cho rằng mình hạnh phúc quá đỗi, tôi đâm hối hận sao mình mê muội đến cùng An quá muộn màng.
Và An bằng một giọng nhỏ nhẹ nói về cuộc sống của nàng đang có, cùng lũ học trò hai buổi gặp gỡ. An tự mãn lắm, nhìn An không có vẻ khổ cực như tôi đã lầm tưởng. An có một niềm tin tưởng mãnh liệt toát ra từ miệng kể và trong giọng nói đó tôi bắt gặp niềm vui sung sướng hoàn toàn của nàng. An bảo, hạnh phúc không phải tìm kiếm xa xôi như ảo tưởng mình. Đôi khi hoàn tất bổn phận mình là một nguồn hạnh phúc lớn rồi. Tôi nghe mà mơ hồ tưởng được đâu đây bóng dáng hạnh phúc đang chờn vờn quanh An.
An và tôi thong thả sánh vai nhau ra khỏi trường. Lũ trò nhỏ, niềm hạnh phúc của An, ríu rít như chim, gây nên một cảnh huyên náo dễ thương, thỉnh thoảng một vài em bé vượt lên cúi đầu chào An rất lễ phép "Thưa cô ạ" rồi vụt chạy đi. Tôi cũng nghe loáng thoáng, đâu đó, vài đứa bé kháo nhau "Chồng của cô đó tụi bây". Tôi mỉm cười nhìn An. An ngượng ngùng lảng tránh khiến tôi lây được niềm hạnh phúc, như An.
Khuôn mặt An nhìn nghiêng với nét mũi thẳng và làn môi xinh, thật đẹp. Mắt An long lanh một vài sợi nắng cuối ngày, hồng hào.
TRỌNG THI
(Trích tuần báo Tuổi Ngọc số 121, từ 15-11 đến 1-12-1973)






