LÒNG CHÁU_TÂM HỒN CAO THƯỢNG

41. LÒNG CHÁU

(Câu chuyện hàng tháng)

Hôm ấy, nhà thằng Pha-Lục-Tư lặng ngắt hơn ngày thường. Cha nó là chủ một tiệm tạp hóa nhỏ, ra Phố-Lợi cất hàng, mẹ nó cũng theo đi, nhân tiện để chữa mắt cho một đứa cháu gái; đến hôm sau  hai người mới về được. Người vú già, cơm chiều xong cũng xin phép về thăm con. Vì thế ở nhà chỉ còn một bà cụ già liệt chân với đứa bé 13 tuổi, tên gọi Pha-Lục-Tư.

Nhà này nhỏ, thấp, ở chơ vơ cạnh đường cái ra Phố-Lợi (1) lỵ sở tỉnh Rô-Man (2). Sau nhà có vườn trồng rau, xung quanh rào giậu. Cạnh nhà là một tòa khách sạn cháy đổ đã hai tháng nay, bỏ không. Bốn mặt là những cánh đồng dâu, xa xa thấp thoáng mấy làng xóm cô tịch.

Đêm ấy, đồng hồ sắp điểm 12giờ, bên ngoài trời tối như mực, mưa rơi tầm tã, gió thổi ào ào. Bà lão hãy còn thức, ngồi tựa lưng trong cái ghế bành ở buồng ăn, là một gian bày lủng củng những bàn ghế cũ và chỉ cách vườn rau có một bức vách mỏng. Bà cụ có vẻ lo buồn và nóng ruột, mỗi tiếng động lại làm cho bà phải lắng tai.

- Cạch ! cạch !

Có tiếng gõ cửa. Lần này đích thực là thằng Tư đi chơi về. Người ướt như chuột lội, đầu tóc rũ rượi vì mũ bị gió đánh bay xuống hố ! Trán nó sưng vếu bằng quả ổi vì nó đi đánh nhau bị đá ném phải. Không những thế nó còn thua bạc nữa, trong túi có đồng nào cũng hết sạch !

Ánh sáng ngọn đèn dầu tuy lù mù leo lét, bà cụ cũng nhìn thấy vẻ tiều tụy của cháu. Bà hỏi chặn mấy câu, hiểu ngay "ông cháu" đã đi đánh nhau và bị thua bạc. Biết không thể giấu được nữa, Tư liền thú mọi tội. Bà cụ vốn thương cháu nhất nhà nên nức nở khóc.

- Cháu ơi ! Thực là cháu chẳng thương bà, không thế sao cháu lại nhân lúc cha mẹ vắng nhà đi chơi bời lêu lổng như vậy ? Để bà ro ró một mình ở nhà, cháu thực nhẫn tâm ! Này Tư ơi ! Ta bảo, cháu đã bắt đầu sa vào con đường đen tối, nó sẽ đưa cháu tới những chốn xấu xa nhơ nhớp ! Ta đã trông thấy nhiều đứa trẻ bắt đầu lêu lổng như cháu rồi sau thành ra những kẻ bất lương. Trước hết trốn nhà đi chơi, đánh nhau với bạn, ham mê cờ bạc rồi dần dần từ cái đấm đi đến lưỡi dao, từ cờ bạc đến việc làm xằng, từ việc làm xằng đến việc ăn cướp !

Tư tựa lưng vào tủ, cúi gằm mặt đứng nghe.

Bà cụ vừa khóc vừa nói tiếp :

- Từ chỗ bài bạc đến chỗ ăn trộm, ăn cướp không xa đâu cháu ạ. Cháu không trông gương thằng Mã-Diên ở vùng này là một thằng đầu trộm đuôi cướp, mới 24 tuổi đã hai lần ngồi tù. Mẹ nó, ta cũng quen. Bà ta buồn rầu về con rồi mất. Cha nó thất vọng cũng bỏ sang Thuỵ Sĩ (3). Ta biết nó từ khi nó hãy còn nhỏ. Thằng Mã-Diên lúc đầu cũng lêu lổng như cháu, rồi mỗi ngày một hư đốn thêm. Nếu cháu không nghe bà thì sau này cha mẹ cháu cũng sẽ phải chịu một số phận như cha mẹ thằng Mã-Diên, chứ chẳng không !

Tư đứng im. Thực ra nó cũng là một đứa trẻ cũng có chút lương tâm, chỉ phải cái tính bướng bỉnh và khó bảo.

Thấy Tư đứng im, bà cụ lại nói :

- Cháu ơi, cháu không có một câu gì để hối hận à ? Cháu thử trông kỹ thân hình bà xem còn sống được bao lâu nữa ? Cháu không nên nhẫn tâm làm cho người sinh ra mẹ cháu đã quá già yếu, suy nhược, đang nằm kề miệng lỗ, còn phải đau lòng, còn phải rơi lệ ! Ngày còn bé sao cháu yêu bà, quý bà thế ? Đến bây giờ bà già yếu không đi lại được là lúc cần có cháu để an ủi thì cháu lại...

Nghe đến đây, Tư cảm động quá toan chạy lại với bà, bỗng có tiếng sột soạt ở ngoài vườn, nó dừng lại lắng tai.

Trời mưa nặng hạt.

Cửa vườn lại có tiếng động, lần này bà cụ nghe thấy, giật mình hỏi cháu.

Tư nói sẽ :

- Thưa bà, mưa !

Bà cụ lau nước mắt nói tiếp :

- Cháu hãy hứa với bà từ nay về sau, cháu sẽ không làm cho bà phải đau lòng nữa !

Bỗng cửa vườn lại có tiếng kẹt ! Bà cụ xám ngắt kêu :

- Cháu ra xem. Không phải trời mưa...

Song bà lại bảo :

- Nhưng thôi, cháu cứ đứng đây.

Rồi bà cầm tay Tư kéo lại cạnh bà.

Cả hai bà cháu đều nín thở. Chỉ thấy tiếng mưa ào ào.

Một lát sau, hai bà cháu đều phát run lên vì có tiếng người đi ở gian bên cạnh.

Tư cất giọng run run hỏi :

- Ai đấy ?

Không tiếng trả lời.

Tư mặt tái mét, hỏi dồn :

- Ai đấy ? Ai đấy ?

Vừa hỏi xong, thì hai bà cháu đều rú lên một tiếng : Có hai người đàn ông nhảy vào trong buồng !

Một người sấn lại, một tay nắm chặt lấy Tư , một tay bịt miệng nó ; còn người kia thì chạy lại bóp cổ bà già.

Người thứ nhất nói :

- Muốn sống thì im mồm !

Người thứ hai giơ dao và kêu :

- Suỵt !

Cả hai người đều đeo mặt nạ đen, người thứ nhất hỏi sẽ Tư :

- Tiền bạc bố mày để đâu ?

Tư, hai hàm răng lập cập thưa :

- Ở đằng kia... trong tủ.

Người kia bảo :

- Mày theo tao !

Rồi lôi nó lại trước tủ dúi nó xuống đất, lấy hai chân kẹp lấy cổ, còn một tay cầm đèn lồng, một tay cạy tủ.

Vơ vét xong, chúng dọa hai bà cháu nếu kêu cứu, chúng sẽ lộn lại "sửa" cả hai.

Chợt có tiếng người đi và hát ở ngoài đường cái. Tên trộm thứ hai vung mặt ra ngoài mạnh quá làm rơi mặt nạ.

Bà lão kêu to :

- Mã-Diên !

Tên trộm thét lớn :

- Đồ khốn nạn ! Không thể để mày được !

Nói xong, hắn giơ dao thẳng cánh đâm bà lão !

Nhanh như chớp, Tư chạy lại ôm choàng lấy bà để chắn mũi dao.

Hai tên trộm đạp tắt đèn tẩu thoát. Tư bỏ bà ra và tụt xuống đất, hai chân quỳ, đầu gục vào lòng bà.

Bà lão hoàn hồn gọi cháu :

- Tư ơi !

Cháu đáp :

- Bà ơi !

- Chúng đi cả rồi chứ?

- Vâng.

- Chúng không giết bà?

- Không... bà thoát nạn. Chúng chỉ lấy tiền thôi. Nhưng cha cháu đã mang gần hết tiền đi cất hàng, chả còn gì !

Bà cụ thở một hơi dài như trút một gánh nặng.

Tư vẫn quỳ và ôm lấy bà, thở hổn hển nói :

- Bà ơi ! Bà yêu quý của cháu ơi ! Bà vẫn yêu cháu chứ ?... Thế mà, cháu cứ làm phiền lòng bà...

- Không, cháu đừng nói thế, bà không nghĩ đến chuyện ấy nữa, bà quên cả rồi, bà yêu cháu bà vô cùng !

Bằng giọng run run, cậu bé gắng sức nói tiếp :

- Cháu cứ làm phiền lòng bà, nhưng... bao giờ cháu cũng yêu bà trên tất cả mọi người. Bà thứ lỗi cho cháu không? Tha cho cháu, bà ạ !

- Ừ, bà tha lỗi cho cháu. Bà hết lòng tha lỗi cho cháu. Cháu chưa tin à ? Cháu yêu dấu của bà ơi ! Cháu hãy đứng dậy. Bà không mắng cháu nữa đâu ! Cháu giỏi lắm ! Đi thắp đèn đi... Cố lên ! Đứng dậy, Tư ơi !

Cậu bé đáp, giọng yếu dần :

- Cám ơn bà. Bây giờ cháu yên lòng lắm. Bà ơi ! Bà có nhớ cháu bà không ? Bà không bao giờ quên cháu Tư của bà chứ ?

Thấy cháu nói vậy, bà cụ thất kinh vỗ vai cháu, gọi :

- Tư ơi !

Và cúi xuống nhìn mặt cháu.

Cậu bé nói phì phào trong hơi thở :

- Bà nhớ cháu nhá ! Cháu nhờ bà hôn mẹ cháu... cha cháu... em Lưu-Gia... Lạy bà... Bà ơi !

Bà cụ kinh ngạc lay đầu cháu và kêu :

- Tư ơi ! Cháu làm sao thế ? Trời ơi ! Không biết làm sao cháu tôi lại thế này ? Khốn nạn cháu tôi ! Ai cứu cháu tôi với... Tỉnh dậy cháu ơi !

Nhưng Tư không trả lời. Cậu bé anh hùng ấy, bị lưỡi dao đâm suốt lưng, máu ra lênh láng, vừa thở hơi cuối cùng, trong lòng rất vui sướng vì đã cứu bà thoát chết.

------------------
Chú thích. – 1) – Forli – 2) Romagne – 3) Suisse.

LỄ PHÁT PHẦN THƯỞNG_TÂM HỒN CAO THƯỢNG

40. LỄ PHÁT PHẦN THƯỞNG

                                              Thứ ba, ngày 14 tháng ba

Khoảng hai giờ chiều, nhà hát lớn chật ních những người. Các ghế hạng nhất, hạng nhì, hạng ba, ghế hai bên và trên diễn đàn đều có người ngồi cả. Trong rạp có tới vài nghìn người : nào các cô, các cậu, các bà, các ông, nào giáo sư, nào thợ thuyền. Nhìn xuống sân rạp người ta trông thấy một lớp đầu và tay dao động, một trào sóng lông mũ rập rờn, một làn dải mũ, tóc tơ phất phới và những tiếng rì rầm vui vẻ khiến lòng ta hớn hở vô cùng.

Trong rạp treo những tràng hoa kết theo sắc cờ rất rực rỡ. Ở nhạc sở người ta đã đặt thêm hai bậc lên xuống : bên phải là lối học sinh được thưởng lên đàn, bên trái là lối xuống. Trên sân khấu, người ta đặt một dãy ghế bành nệm nhung, trên lưng ghế giữa có treo một vòng hoa nguyệt quế. Bên cạnh là một cái bàn phủ thảm xanh, trên bày la liệt sách vở buộc bằng những dải tam tài đẹp đẽ quá khiến các em học sinh nhìn bằng đôi mắt thèm muốn.

Ban nhạc vẫn ở chỗ ngày thường, nghĩa là đối diện với sân khấu. Các thầy giáo, các cô giáo đứng chật chỗ đầu hành lang là nơi đã dành sẵn. Sau ban nhạc có hơn trăm em bé ngồi trên những chiếc ghế dài giúp việc hát, mỗi em cầm một bài hát trong tay. Các giám thị đi đi lại lại quanh phòng để giữ trật tự và xếp học trò. Ở dãy cuối cùng, mấy bà đang nắn mũ, áo cho con.

Đúng hai giờ, âm nhạc bắt đầu. Đồng thời, người ta trông thấy ông thị trưởng, ông quận trưởng, ông đốc học và nhiều vị khác vận lễ phục mầu thâm lên đàn, ngồi vào những ghế đỏ. Khi các tân khách yên vị và ban nhạc dứt bài thì một nhạc sư, tay cầm đũa nhịp đứng dậy ra hiệu cho các cậu bé hát. Các em bé đứng lên đồng thanh hát một bài rất là hùng tráng. Cử tọa đều lắng tai nghe và ra chiều cảm động. Hát hết bài, công chúng vỗ tay nhiệt liệt.

Cuộc phát phần thưởng bắt đầu. Thầy giáo cũ tôi, ở lớp hai, tóc đỏ mắt sáng, bước lên sân khấu giữ việc đọc danh sách các học sinh trúng giải. Người ta nóng lòng đợi xem 12 em giữ việc dâng sách cho các quan khách. Các báo đều đăng tin 12 người ấy sẽ là 12 em quê quán ở khắp các tỉnh trong nước.

Chợt người ta thấy đoàn đại biểu xếp hàng đi đến và nhanh nhẹn bước lên sân khấu, rồi 12 em đại biểu đứng quay mặt ra, em nào cũng tươi tỉnh, nhưng hơi có vẻ ngượng nghịu. Cử tọa, chừng ba nghìn người đều đứng cả dậy, tiếng vỗ tay và tiếng hoan hô nổi lên như sấm. Các em bé càng bối rối.

Tôi nhận ra ngay anh Cát-Tây, đại biểu xứ Cát-Lạp, mặc y phục đen như mọi ngày. Một ông Hội viên thành phố ngồi cạnh chúng tôi, quen mặt mấy em đại biểu khác bèn chỉ dẫn cho mẹ tôi nghe :

- Em bé tóc đỏ kia là đại biểu thành Vơ-ni, em lớn tóc quăn kia là đại biểu thành La Mã. Còn em bé nhất quàng cái băng xanh là đại biểu thành Phờ-lô-răng.

Trong bọn 12 em, có hai, ba em ăn mặc sang trọng, còn những em khác tuy là con nhà thợ thuyền nhưng cũng ăn vận sạch sẽ và chỉnh tề.

Các em xếp hàng một và diễn qua ông Thị trưởng, một giáo sư đứng cạnh xướng danh ; nghe mỗi tên thì ông Thị trưởng lại hôn một em :

- Phờ-lô-răng (1), Náp-pờ (2), Bô-lô-nhơ (3), Pa-léc (4)...

Mỗi em đi qua trên đài, quan khách lại vỗ tay một loạt. Các em đại biểu diễn xong ra đứng cả lên bên cạnh bàn sách. Thầy giáo bắt đầu xướng tên trường, tên lớp và tên các em được thưởng. Các em lần lượt lên sân khấu, coi rất đẹp mắt.

Một bài âm nhạc êm ái dịu dàng ở trong buồng trò phát ra, nghe tựa như những tiếng âu yếm của các bà mẹ, các thầy giáo và các cô giáo đang rủ rỉ khuyên lơn, khích lệ con em.

Những em được thưởng lần lượt lại chỗ các quan trưởng và các vị thân hào để lĩnh thưởng, mỗi lần trao sách, các ngài đểu nói với các em một câu âu yếm hoặc xoa đầu tỏ ý thân yêu. Mỗi khi thấy những em còn bé mà được phần thưởng to, những em nghèo mà chiếm phần thường danh dự hay những em bé quá lên đàn cuống quít không biết đi đâu hoặc vướng chân vào mép thảm bị ngã, thì công chúng lại vỗ tay và cười reo rất vui vẻ !

Bây giờ đến lượt trường chúng tôi. Trước tiên tôi thấy gọi tên anh Quyết-Tư. Hôm nay anh ăn mặc mới từ đầu đến chân, nét mặt nở nang, nụ cười tươi thắm để lộ đôi hàm răng trắng như ngà. Biết đâu sáng nay anh lại không vác củi đỡ cha mẹ. Ông thị trưởng vỗ vai anh hỏi tại sao trên trán anh lại có vết đỏ. Tôi đưa mắt nhìn cha và mẹ anh ngồi ở sân rạp thấy hai người bưng miệng cười. Thứ nhì là anh Đỗ-Sinh. Anh mặc bộ áo xanh thẫm, cúc kền sáng nhoáng, người mảnh dẻ, bộ thanh nhã, trán cao, làn tóc đỏ tỏa xuống hai vai ; coi anh xinh xắn quá chừng, ai trông thấy cũng phải yêu. Các vị đều nắm tay hỏi han. Kế thầy giáo gọi :

- Dư-Biên !

Người ta thấy cậu con quan Ba pháo thủ chống nạng lên đàn. Người ta hỏi nhau và biết ngay nguyên nhân cái tai nạn đã xảy ra cho cậu, tức thì một tràng pháo tay nổ ran làm chuyển động cả rạp. Các ông thì đứng cả dậy, các bà thi vẫy mùi soa, nhao nhao cả rạp khiến cậu Biên bối rối và cảm động run cả người đứng ỳ giữa sân khấu... Ông thị trưởng kéo cậu lại gần, hôn cậu, xong lấy vòng hoa nguyệt quế treo ở lưng ghế mắc vào đầu cái nạng cậu cầm ở trước ngực. Xong ông thị trưởng đưa cậu lại chỗ cha cậu ngồi ở hàng ghế thứ nhì, cha cậu liền đỡ cậu vào chỗ ngồi. Cử tọa đều vỗ tay khen ngợi.

Ban nhạc vẫn cử những bài êm ái du dương. Các học sinh vẫn kế tiếp lên đàn lĩnh thưởng. Đây là học trò trường La-Đại, phần nhiều là con nhà buôn bán. Đây là học trò trường Vân-Lan con cái thợ thuyền. Nọ là trường Ích-Hữu, phần nhiều là con nhà làm ruộng. Cuối cùng là trường La-Nhi.

Phần thưởng phát xong, một trăm cậu học trò ở sân rạp lại đồng thanh hát nghe rất hùng hồn. Đoạn ông Thị trưởng đọc một bài diễn văn ngắn. Ông Đốc học nói tiếp :

- Các con ơi ! Trước khi ở đây ra về, các con không được quên không để lời kính chào và lời cảm ơn những người đã chịu bao nhiêu nỗi khó nhọc vì các con, những người đã hy sinh tất cả tâm trí cho các con, những người đã sống vì các con và sẽ chết vì các con, đó là những vị đang đứng ở bên cạnh các con đấy !

Ông Đốc vừa nói vừa chỉ sang chỗ các thầy giáo và các cô giáo đứng. Cảm động về lời hiệu triệu ấy, mấy nghìn đứa trẻ đều đứng lên một loạt và giơ tay về chỗ các giáo viên. Các thầy và các cô đều vẫy mũ, vẫy tay để trả lời và có vẻ bùi ngùi về sự biểu lộ chân tình của lũ trò em.

----------------
Chú thích. – 1) Florence – 2) Naples – 3) Pologne – 4) Palerme.

TRƯỚC NGÀY 14 THÁNG BA_TÂM HỒN CAO THƯỢNG

39. TRƯỚC NGÀY 14 THÁNG BA

                                       Thứ hai, ngày 13

Hôm nay, ngày 13 tháng Ba, trường tôi có vẻ rộn rịp, vì mai là ngày phát phần thưởng cho các học trò tại nhà hát Việt-Tô, một ngày hội lớn nhất trong năm học. Năm nay, những trò em cử lên sân khấu trình danh sách học sinh được phần thưởng cho các quan chức phải lựa chọn kỹ càng.

Sáng nay, ông hiệu trưởng vào lớp bảo chúng tôi :

- Ta báo cho các con biết một tin mừng !

Rồi ông gọi :

- Cát-Tây đâu ?

Cậu bé xứ Cát-Lạp (1) đứng dậy.

- Mai con có muốn cầm sổ tên học sinh được thưởng trình các vị thân hào ở nhà hát không ?

Cậu bé xứ Cát-Lạp thưa "có".

Ông hiệu trưởng nói :

- Tốt lắm ! Thế là ta sẽ có một đại biểu của xứ Cát-Lạp. Thành phố năm nay muốn rằng : 10 hay 12 trò em đệ danh sách và phần thưởng cho các quan chức phải là người thuộc các tỉnh khác nhau trong nước Ý và chọn trong các trường công ở thành phố Tuy-Ranh (2). Ở đây, ta có 20 trường chính, 5 trường phụ với 7 nghìn học sinh. Như thế, sự lựa chọn cũng không khó gì.

Trường Đại- Sách đã tìm được hai đại biểu ở đảo : một là dân Sác-Đe (3), một là dân Si-Xinh (4). Trường Ích- Hữu đã cử một cậu người xứ Phơ-lô-răng (5) là con một người thợ chạm. Trường Mỹ-Tư-Kha cho cậu La Mã (6). Mấy trường nữa đã tìm được những cậu ở Vơ-ni (7), ở Lom-bác-đi (8), ở Rô-man (9). Trường Mộng-Vi trình cậu người Náp-pờ (10) là con một sĩ quan ; còn trường Ba-Lệ-Tư ta cử một cậu thành Giê-nơ (11)và một cậu xứ Cát-Lạp. Như thế kể cũng hay đấy chứ ? Nghĩa là toàn thể anh em ở tất cả các tỉnh trong nước Ý đến đưa phần thưởng. Khi các cậu đại biểu lên sân khấu trình diện, các con phải chú ý và phải hoan hô. Tuy là trẻ con thực, nhưng chúng thay mặt cho cả quê hương chúng thì khác gì người lớn. Một cái băng tam tài nhỏ kia có phải là biểu hiệu của nước Ý cũng như lá cờ lớn không? Các con hãy tiếp rước các bạn đại biểu cho nồng nàn để tỏ rằng cái trái tim mười tuổi, trái tim non nớt của các con cũng biết phấn khởi trước hình ảnh thiêng liêng của tổ quốc !

Nói xong, ông hiệu trưởng ra. Thầy giáo chúng tôi mỉm cười nói thêm :

- Cát-Tây nhớ chưa ? Con sẽ là ông nghị viên của xứ Cát-Lạp đấy !

Chúng tôi đều vỗ tay reo cười. Khi ra phố, chúng tôi xúm lại kẻ ôm chân, người kiệu Cát-Tây lên vai và hò reo khác nào như người ta hoan nghênh một tướng quân thắng trận.

Có anh hô :

- Hoan nghênh ông nghị xứ Cát-Lạp !

Đó là họ đùa chứ không phải là chế giễu. Họ mừng cho anh Cát-Tây cũng đáng vì anh là một người bạn ai cũng ưa, anh bị kiệu và lôi kéo ra đến đầu phố thì chạm phải một ông mày rậm, râu đen, ông này thấy thế đang đứng cười .

- Cha tôi đấy !

Thấy anh Cát-Tây nói vậy, chúng bạn liền ôm anh trao cho cha anh đỡ lấy rồi giải tán mỗi người một nơi.

------------------------
Chú thích. – 1) Calabre – 2) Turin – 3) Sardaigne – 4) Sicile – 5) Florence – 6) Rome – 7) Venise – 8) Lombardie – 9) Romagne – 10) Naples – 11) Gênes.

NGƯỜI CHINH PHU VỀ

Phần 3 và cũng là phần cuối của trường ca Hòn Vọng Phu là sự trở về của người chinh phu. Với nét nhạc tài hoa và lời ca chắt lọc, nhạc sỹ Lê Thương đã lột tả được hết nỗi đau xót của người chồng, người cha khi biết tin vợ đã không còn nữa. Cũng đâu đó tiếng vó ngựa nhưng trong phần 3 không phải là sự bịn rịn và lòng quyết tâm ra đi như trong phần 1 mà là sự nô nức muốn đoàn tụ với gia đình của những người lính trận. Thế nhưng sự nghiệt ngã luôn là một phần không thể thiếu của bất kỳ cuộc chiến nào, từ cổ chí kim!

 Nghe bài hát "Người chinh phu về" xin mời bấm dưới đây:

NGƯỜI TÙ SỐ 78_TÂM HỒN CAO THƯỢNG

38. NGƯỜI TÙ SỐ 78

                                                         Thứ tư, ngày mồng 8.

Hôm qua tôi đã được mục kích một tấn kịch cảm động.

Đã mấy hôm nay, mỗi khi bà hàng quả đi qua là bà nhìn anh Đỗ một cách rất yêu quí, vì từ khi anh đã khám phá ra câu chuyện "người tù số 78 với cái lọ mực gỗ", anh liền đem lòng thân yêu anh Xuyên là con người tù nói trên và là một trẻ mắc bệnh bại tay. Anh giúp anh Xuyên trong khi làm bài hoặc trả lời, anh cho anh Xuyên giấy, bút mực và bút chì, tóm lại, anh coi anh Xuyên như em để đền bù lại những nỗi đau khổ của người cha lao tù mà anh Xuyên không biết.

Bà mẹ anh Xuyên là một người rất thương con, nay thấy có cậu học trò đầu lớp để tâm dắt dìu con mình thì lòng bà cảm mộ vô cùng.

Bà cứ nhìn anh Đỗ chòng chọc như muốn thổ lộ điều gì song không dám nói ra.

Mãi đến sáng qua, bà giữ anh Đỗ ở gần cổng trường và nói rằng :

- Xin lỗi em, em là một người rất tốt đối với em Xuyên. Không lấy gì tạ lòng em được, gọi là có chút quà này biếu em, em nhận cho.

Nói xong, bà rút trong thúng ra một hộp bọc giấy vàng.

Anh Đỗ đỏ mặt, lắc đầu từ chối :

- Bà để dành cho anh Xuyên, tôi không dám nhận.

Bà hàng quả có vẻ ngượng ngùng, xin lỗi :

- Xin em đừng giận. Đây là gói kẹo nhỏ biếu em thôi.

Nhưng anh Đỗ ra vẻ khó chịu quay mặt đi.

Bà kia rụt rè rút bó củ cải trong thúng ra nói :

- Thôi, ít nhất em cũng nhận cho bó cải này, còn tươi nguyên, để đem về biếu bà.


Anh Đỗ cười đáp :

- Cảm ơn bà ! Tôi không muốn nhận gì cả. Tôi sẽ hết lòng giúp đỡ anh Xuyên mãi mãi và không bao giờ tôi lại nhận một vật gì bà cho, cảm ơn bà !

Bà kia có ý ân hận, hỏi :

- Tôi làm em mếch lòng sao?

Anh mỉm cười đáp :

- Thưa bà, không phải thế.

Rồi anh đi. Bà Xuyên lẩm bẩm :

- Thực là một tấm lòng vàng ! Tôi chưa từng thấy một trò em nào lại giỏi giang và đứng đắn như em này !

Ai cũng tưởng thế là thôi ; nhưng đến chiều, vào khoảng 4 giờ, đang lo gặp bà hàng quả thì anh Đỗ lại phải chạm trán với cha anh Xuyên đã đợi sẵn ở cổng trường nét mặt buồn rầu tư lự. Ông ta giữ anh Đỗ lại, thái độ luống cuống hình như ông ta biết anh Đỗ hiểu rõ chuyện bí mật của mình. Ông nói bằng giọng âu yếm :

- Cậu yêu em Xuyên lắm. Tôi không rõ tại sao cậu lại đem lòng thương em ?

Anh Đỗ mặt đỏ như gấc, lòng anh như muốn bảo rằng :

- Tôi yêu anh Xuyên vì anh ấy khổ sở, vì chính ông, ông cũng là người khổ sở hơn là kẻ tội nhận, vì ông đã chuộc tội ông rồi, vì ông còn chút lương tâm...

Nhưng cổ anh nghẹn ngào vì anh không đủ can đảm phát ra câu nói.

Thực ra, anh cảm thấy một sự hãi hùng, một sự ghê tởm đối với một kẻ sát nhân, một kẻ đã ngồi sáu năm tù !

Nhưng dù anh chẳng nói ra, cha anh xuyên cũng đoán được cả. Hắn lại gần anh, giọng run run, ông nói nhỏ bên tai anh :

- Cậu yêu em, nhưng cậu không ghét, không khinh cha em chứ ?

Anh Đỗ vội trả lời :

- Không. Không bao giờ có thế !

Kẻ tội nhân hai tay chực ôm lấy anh, nhưng lại rụt lại, đành lấy tay vuốt ve món tóc đỏ của anh rồi nước mắt chảy quanh, tự để hai ngón tay lên môi gửi cho anh một cái hôn, xong hai cha con dắt nhau về.

ĐÁM ĐÁNH NHAU_TÂM HỒN CAO THƯỢNG

37. ĐÁM ĐÁNH NHAU

                                          Chủ nhật, ngày mồng 5.

Phan-Tín bị đuổi rắp tâm trả thù anh Đinh. Nó đứng đợi ở đầu phố, là lối anh Đinh thường đón em học ở trường Nữ học Đỗ-Xá về để gây chuyện. Thúy-Hoa, em tôi, thấy đám đánh nhau sợ hãi chạy một mạch về nhà không đợi tôi.

Việc xảy ra như sau này :

Phan-Tín đội mũ cát-két lệch che cả tai, rón rén theo sau anh Đinh ; tới nơi, nó liền cầm đuôi tóc em gái anh Đinh giật mạnh để sinh sự. Cô bé bị kéo giật một cái bất ngờ ngã lăn ra đất. Anh Đinh quay lại thấy Phan-Tín, giận quá sấn lại đánh luôn, không sợ nó vừa to vừa khỏe hơn. Vì thế, anh Đinh bị đánh trả rất đau. Trong phố lúc bấy giờ chỉ có toàn học trò con gái nhỏ không ai là người lớn để gỡ chúng ra.

Hai trẻ đánh nhau kịch liệt. Anh Đinh đổ cả máu mũi, nhiều lần bị ngã, lại cố đứng dậy chống đỡ. Cuối cùng hai người vật lộn nhau trên mặt đất. Anh Đinh hết sức bình sinh vật ngửa được Phan-Tín ra và lấy đầu gối đè lên ngực. Một tiếng bên ngoài kêu :

- Chết chửa ! Thằng khốn nạn nó rút dao !

Anh Đinh biết thế liền cắn mạnh vào cánh tay Phan-Tín làm cho con dao rơi ra.

Mọi người chạy lại gỡ và lôi hai người dậy. Bị công chúng xỉ vả, Phan-Tín chạy thẳng. Đứng giữa bãi chiến trường, anh Đinh tuy mặt đầy máu, mắt sưng húp, nhưng thắng trận. Cô em đứng khóc bên cạnh. Mấy cô học trò nhặt hộ sách vở rơi tung tóe trên hè. Anh Đinh thu thập sách vở bỏ vô cặp, lấy khăn chùi mặt rồi dắt em về.

Mọi người đều tấm tắc :

- Không sợ kẻ mạnh hơn mình, bênh vực cho em như thế, thực đáng khen thay!

LỚP HỌC TỐI_TÂM HỒN CAO THƯỢNG

Tháng ba

36. LỚP HỌC TỐI

                                 Thứ năm, ngày mồng 2.

Hôm qua, cha tôi dẫn tôi ra trường để xem lớp học tối. Khi chúng tôi đến thì đèn các lớp đều thắp sáng trưng và học trò đang lục tục kéo đến.

Ông hiệu trưởng đang bực tức vì có người vừa ném đã vào vỡ mất miếng kính.Người gác cổng chạy sổ ra và bắt được một đứa trẻ, nó kêu khóc và cãi không phải mình.

Anh Đinh, nhà ở trước cửa trường, thấy thế liền chạy sang và bảo người gác cổng :

- Không phải em bé này đâu. Chính thằng Phan-Tín nó ném. Mắt tôi trông thấy. Nó dọa nếu mách nó sẽ đánh tôi, song tôi không sợ.

Người gác cổng buông ngay em bé kia và ông hiệu trưởng bảo cha tôi rằng mai ông sẽ thẳng tay đuổi Phan-Tín ra, không thể dung thứ được nữa.

Tôi chưa được xem lớp học tối bao giờ. Thực là một cảnh tượng rất hứng thú.

Trong trường có tới 200 người thợ đủ các hạng tuổi, từ trẻ con 12, 13 tuổi cho đến những người lớn đã có râu, đi làm đến để học thêm, nào thợ mộc, nào thợ nề, nào thợ máy, nào thợ sơn, v.v... Trong bọn có cả mấy người lính pháo thủ do viên cai dẫn đến.

Cửa các lớp để ngỏ. Giờ học bắt đầu. Nhìn vẻ chăm chú của các "ông học trò" ngồi nghe giáo viên dẫn giảng, tôi rất lấy làm thán phục ! Tôi thấy chỗ thì mấy người cầm vở lên bàn giấy hỏi nghĩa lại, chỗ thì 4, 5 người thợ quây quần một giáo viên đang chấm bài. Thầy giáo trẻ nhất trường tôi mà chúng tôi đặt tên là "Tiểu luật sư" cũng có mặt ở đấy. Tôi thấy thầy chìa quyển vở loang lỗ những vết đỏ, vết xanh cho cậu học trò thợ nhuộm xem và cười...!

Trong bọn thợ học tối nay, cũng có nhiều người chưa kịp về ăn cơm nên trông có vẻ mệt nhọc.

Mấy em bán bánh vào học được nửa giờ thì gục xuống bàn ngủ. Giáo viên lại gần lấy đuôi bút lông ngỗng sẽ quệt vào má để đánh thức các em. Còn những người lớn thì chú ý lắm, mắt đăm đăm nhìn giáo viên cắt nghĩa ; người ta có thể nghe được tiếng ruồi bay.

Tôi rất lấy làm đắc ý trông thấy những người lớn ngồi vào chỗ cúng tôi. Nếu chúng tôi bắt chước được như những người thợ ấy, ngồi im lặng, học chăm chú thì thích biết dường nào !

Chỗ tôi ngồi là một người trẻ tuổi có râu ria, có lẽ là một người thợ máy vì người ấy bị thương ở một ngón tay bên phải còn quấn bông ; tuy nhiên, người ấy cũng cố viết nắn nót như các người khác !

Thực là một tấm gương nhẫn nại cho tôi.

Còn chỗ "chú phó nề" thì buồn cười quá ! Tôi thấy cha chú ngồi. Ông phó người to lớn lại ngồi vào chỗ hẹp quá, nên có vẻ "câu thúc" nhưng ông ta thích thế vì ông ta đã xin phép ngồi vào chỗ thân yêu ấy !

Cha tôi và tôi đứng ngoài xem cho đến lúc mãn giờ. Đó cũng là một bài học thực hành cho tôi, một bài học dạy về "ý tứ", dạy về "cử chỉ" rất có ích lợi.

Ở cửa trường có nhiều bà ẵm con đến đón chồng. Thấy cha ra, đứa bé giơ tay theo, người cha bế lấy và hôn một cách rất yêu dấu. Còn bà vợ thì cầm đỡ sách vở cho chồng và giục :

- Nhanh lên ! Cái ăn nguội cả !

Họ đi từng toán về nhà. Phố xá đông đúc và rộn rịp một lúc rồi lại yên lặng, vắng tanh. Tôi chỉ còn nhìn thấy bóng ông hiệu trưởng trường tôi đi lừ thừ ra vẻ mệt nhọc.

Ông là người đến sớm nhất và cũng là người về sau rốt. Ông hiệu trưởng đáng tôn quí ấy, thực là một người cúc cung tận tụy với nghề !

Trông gương học trò tối trước, sáng nay tôi cố ngồi im và hết sức chăm chú khiến ông Bích-Niên phải lấy làm lạ và để ý đến tôi.