Trên bãi biển Sầm Sơn, Phát và Hoàn biết nhau lưu ý đến nhau rồi thân mật với nhau.
Hoàn và mẹ thuê nhà nghỉ mát, thuộc dãy thứ sáu. Mỗi
khi ra bãi biển, Hoàn phải qua một khách sạn nhỏ. Phát trọ ở đấy. Sáng
nào, chiều nào chàng cũng đứng trên hiên gác đợi Hoàn đi tắm. Và chàng
thả xuống những lời bỡn cợt. Trước Hoàn còn mỉa mai đáp lại. Sau thấy
anh chàng trơ trẽn quả, nàng lặng thinh, hoặc mỉm cười khinh bỉ.
Nhưng cái lặng thinh ấy, cái mỉm cười ấy, Phát không cho là ý nghĩa khinh bỉ. Trái lại, chàng nhất định tin rằng Hoàn ưng mình.
Hoàn khó chịu đi lối khác ra biển tuy lối này vừa dài
hơn, vừa bẩn hơn, nhất là những hôm trời mưa. Biết thóp, Phát đến đón ở
gần cổng nhà Hoàn, để theo nàng đi tắm. Hoàn bật cười. Và chẳng giữ nổi
lạnh lùng, nàng trả lời Phát một câu nhã nhặn: Thế là hai người bắt đầu
làm quen nhau.
Từ đấy Hoàn lại theo con đường cũ. Mỗi lần qua khách
sạn, nàng ngửng lên nhìn, và cố nhiên gặp Phát đứng vẫy rồi vội xuống để
cũng đi ra bãi biển. Hoàn thấy Phát có duyên Phát thấy Hoàn không nhạt
cũng không rởm đời như phần nhiều thiếu nữ chàng đã gặp. Đó là, theo ý
chàng, một hạnh kiểm rất hiếm ở một cô gái con nhà.
Nhờ làn không khí dễ dàng ở nơi tắm biển, hai người
rất chóng thân mật, suồng sã với nhau nữa. Nghĩa là có những cử chỉ và
ngôn ngữ mà ở Hà thành người ta sẽ cho là quá thân mật, suồng sã. Ở đây,
đó chỉ là những sự đã được coi thường, đã quen mắt lắm. Ở đây, còn ai
giữ gìn bẽn lẽn làm gì nữa, khi mà nam nữ gần trần truồng đứng nói
chuyện với nhau hằng giờ rất tự nhiên và thẳng thắn. Ở đây, chỉ những
người giả đạo đức mới cho thế là lõa lồ, là dơ dáng.
Vì thế, không ai lưu ý đến Phát và Hoàn khi hai người
cầm tay dắt nhau đi dưới nước, hay rúc rích cười nhảy theo làn sóng
trắng. Và khi Phát dạy Hoàn bơi, không những chị em bạn Hoàn không lấy
làm chướng mắt mà còn nhờ Hoàn giới thiệu mình với Phát để được chàng
dạy. Phát đã trở nên một thiếu niên được phái đẹp cưng chiều trên bãi
biển. Chàng không lấy thế làm tự hào với đám phụ nữ vì ngoài Hoàn ra
chàng không để mắt tới một ai. Chàng sung sướng rằng môn bơi lội của
mình đã làm tôn giá trị mình ở trước mặt Hoàn.
Còn Hoàn thì nàng tự phụ rằng đã quen trước các chị
em một người có tài bơi lội - chỉ cái tài ấy là đáng kể ở nơi bãi biển -
mà lại quen thân. Nhưng một hôm, chính nàng cùng không hiểu tại sao,
nàng bỗng cảm thấy nàng ghen. Tính tình ấy vụt hiện ra trong tâm khảm
nàng. Có lẽ thoạt tiên đó chỉ là lòng ích kỷ không ưng người khác có cái
mình có. Phát đã dạy nàng bơi, nàng muốn một mình nàng được hưởng cái
đặc quyền ấy.
Rồi tính ghen thu hẹp lại trong phạm vi ái tình, Hoàn
đau đớn nhìn Phát giữ trong tay những tấm thân màu nâu hồng, chắc nịch
và khỏe khoắn.
Nàng đã bắt đầu yêu.
Phát thì mê man, ngây ngất trong giấc mộng mới nhóm.
Chàng thấy Hoàn có đủ hết đức tính về hình thức và tinh thần. Một hôm
chàng gọi đùa và nịnh: “Cô Hoàn toàn”. Hoàn sung sướng và đỏ mặt, nhưng
vờ hỏi:
- Sao anh lại gọi tôi là Hoàn toàn?
Chàng mỉm cười đáp:
- Vì cô hoàn toàn đẹp cả người lẫn nết.
Mặt Hoàn càng đỏ, và nàng ngượng ngùng nhìn Phát:
- Anh cứ mỉa em!
Thế là tiếng “em” đột ngột lọt vào trong câu chuyện,
rồi ở lại đấy; trước còn ngập ngừng, sau trở nên tự nhiên và thân mật.
Tới thời kỳ ấy, anh chị đã năng đến nhà nhau, hoặc Phát lại bà hàn rồi
cùng bà và Hoàn ra bãi biển, hoặc Hoàn lúc qua khách sạn rẽ vào đó để
đợi Phát thay slip. Những hôm bà hàn không đi tắm được, bà không quên dặn Phát:
- Ông đừng cho em ra xa quá nhé. Tôi nghĩ đến những người chết đuối mà tôi sợ... Mà ông cho em về sớm một tí.
Lần nào Hoàn cũng cười và có khi nũng nịu đáp lại mẹ:
- Mẹ làm như con mẹ lên năm hay lên ba không bằng!
Nếu con bà lên năm hay lên ba thì bà hàn đã chẳng lo
sợ. Bà lo sợ chỉ vì Hoàn năm nay vừa mười tám. Nhưng bà đã kịp hỏi thăm
tin tức về Phát rồi. Bà biết Phát là con nhà giàu sang lại sắp lên năm
thứ ba trường Luật. Vì thế, bà bằng lòng cho phép Hoàn gần gụi Phát tuy
bà càng cẩn mật giữ gìn con gái hơn trước. Bà thầm mong Phát sẽ trở nên
rể bà, nhưng bà vẫn ngại cho cái tính quá phóng túng, quá tự do của cô
con cưng.
Trong khi ấy, Phát và Hoàn đi sâu mãi vào tính tình,
vào tâm khảm nhau. Và một ngày một thêm kính trọng, yêu mến nhau hơn.
Phát cho Hoàn là người vợ mình mơ ước bấy nay. Không một cái gì một
người đàn bà cần phải có mà chàng không thấy Hoàn có. Về phần Hoàn, thì
nàng mừng rằng nàng đã do dự chưa nhận lời lấy Phiên người đến hỏi nàng
đầu năm nay. So với Phát, Phiên còn đáng kể vào đâu!
Về Hà Nội Phát vẫn chăm chỉ đến nhà Hoàn. Bây giờ,
tuy chưa hỏi, hai người đã tôn nhau như vị hôn phu và vị hôn thê của
nhau rồi. Trong đám bạn bè của hai nhà, có người lại tưởng như Phát và
Hoàn đã lấy nhau.
Ở Hà Nội, làn không khí thân mật suồng sã ngoài bãi
biển đã nhường chỗ cho một làn không khí trang nghiêm và buồn tẻ nơi
khách thính. Nhưng không vì thế mà đôi bên thấy kém lạc thú trong sự
giao thiệp. Có buổi chiều, hằng giờ ngắm nghía Hoàn đan chiếc áo len ở
bên cạnh bà mẹ ngồi chăm chú phá trận, Phát sung sướng hơn là được trò
chuyện với Hoàn. Vì trong lúc yên lặng ngắm nghía Hoàn chàng nghĩ đến
cái sung sướng khôn cùng của chàng.
Nghỉ hè năm sau, Phát đã đỗ bằng cử nhân. Và trước
khi vào Sầm Sơn, chàng đã hỏi Hoàn làm vợ. Đó là một việc không cần vội,
theo ý Phát và Hoàn, nhưng trước sau cũng một lần, làm cho xong đi thì
vẫn hơn. Vả hỏi rồi, hai người sẽ được tự do nói chuyện, sẽ được tư do
đi chơi mát với nhau mà không sợ người ta dị nghị.
- Nhưng chỉ hỏi thôi đấy nhé? Còn cưới thì hãy thong thả.
Hoàn âu yếm bảo Phát thế. Và Phát cười ngất trả lời:
- Vâng, xin tuân thượng lệnh.
Hoàn cảm động, giọng nói run run:
- Năm nay em mười chín, ước gì em được sống cái thời chưa cưới trong ba năm nữa.
- Bấy giờ em hăm hai và anh hăm sáu, vừa lắm. Thời chưa cưới càng dài, mình càng sung sướng, phải không em?
Hoàn giọng nũng nịu:
- Chính thế. Với lại em sợ lúc cưới rồi, anh không yêu em bằng lúc chưa cưới.
Phát cười, trách:
- Em không tin bụng anh sao?
Hoàn vội vàng tạ lỗi.
Quả nhiên hai người xin được nhà cho hoãn việc cưới. Họ đều là con cưng, muốn sao cũng được cha mẹ chiều theo.
Năm nay ra biển, Hoàn thấy kém thú. Nàng cố tìm duyên
cớ, và dễ dãi nàng cho ngay rằng Sầm Sơn buồn tẻ là vì số người ra nghỉ
mát không đông. Sự thực thì chỉ tại năm trước nàng mới bắt đầu làm
quen với Phát, nàng còn đương náo nức, bồng bột. Năm nay lòng nàng đã
chấn tĩnh lại. Và bên người chồng chưa cưới, nàng thấy cần phải giữ gìn
hơn bên một người bạn trai. Với người bạn, nàng không sợ phật ý. Với
người chồng chưa cưới, nàng chỉ lo làm phiền lòng vì một câu nói lỡ, hay
vì mất ý tứ kém thân yêu. Nàng trở nên thiếu thành thực đối với Phát và
đối với mình. Không phải nàng không yêu Phát bằng năm ngoái, trái lại
thế. Nhưng lúc nào nàng cũng phải cố biểu lộ tình yêu của nàng, đó có lẽ
là cái cớ làm nàng lúc nào cũng áy náy không vui.
Còn Phát thì chàng thấy cử chỉ của chàng ngượng ngập,
ngôn ngữ của chàng lúng túng. Bọn phụ nữ quen chàng bảo nhau: “Phát làm
sao ấy, không được như năm ngoái nữa”. Quả thực, Phát kém thân mật, kém
vui vẻ kém cả tự nhiên đối với họ. Chàng đã nhận biết tính ghen của
Hoàn. Chàng thầm cảm ơn Hoàn, cho tính ghen ấy là tình yêu: Và chàng cố
cư xử sao cho Hoàn khỏi bực tức vì chàng: Chàng lạnh lùng với tất cả mọi
người, trừ Hoàn ra. Chẳng bao lâu chàng trở nên một người cứng cỏi, ít
giao thiệp. Nguy hiểm cho chàng, Hoàn cùng nhận thấy thế.
Nhưng may mắn cho hai người, mùa nghỉ mát của họ kéo
dài có đến đấy. Họ về Hà Nội và tình thế cứu vãn kịp. Vì ở Hà Nội hai
người ít gặp nhau như ở Sầm Sơn, và nhờ đó, ít phải giữ gìn hơn. Bởi thế
họ lại cảm thấy họ yêu nhau nồng nàn. Có xa nhau mới biết yêu nhau mới
nhận thấy tình yêu của nhau. Mà ở Hà Nội tuy gần nhau nhưng hai người
vẫn xa nhau. Phát ngày hai buổi bận dạy học ở một trường tư. Rỗi lúc nào
lại cắm cổ học thêm để chờ thi tham tá lục sự, hay thương chánh hay một
chân kiểm soát ngạch tây nào đó. Theo luồng tư tưởng mới trong đám
trưởng giả mới. Hoàn rất ghét quan, lấy sự nói xấu quan trong khách
thính làm hợp thời thế.
Hoàn cũng biết Phát chăm học lắm, và chăm học như thế
là vì nàng. Nàng cảm động và yêu Phát hơn, mặc những lời chỉ trích của
các chị em bạn. Họ bảo Hoàn:
“Anh cử nhà chị học lấy chết à?” - “Anh đồ của chị
học mụ người đi mất thôi”. - “Bây giờ chả thấy mặt mũi anh chàng đâu
nữa” - “Ghê quá! Hôm nọ gặp anh chàng ở Gô-đa, trông người bây giờ lù đù
tệ!”
Hoàn nghe những câu chế riễu đã chán cả tai. Nhưng
một hôm nàng thấy Phát lù đù thật, nhất Phát lại đi bên cạnh một người
bạn lực lưỡng, khỏe mạnh, đẹp đẽ bội phần. Phát giới thiệu bạn với vị
hôn thê:
- Anh Huấn, một nhà quán quân quần vợt kiêm quán quân bơi lội, sinh viên trường thuốc.
Hoàn nhã nhặn đưa tay ra bắt.
Sang nghỉ hè năm thứ ba của thời chưa cưới. Đã có sự
thay đổi: Phát vừa đỗ kiểm soát thương chánh và bà hàn vừa làm xong nếp
nhà nghỉ mát ở Sầm Sơn. Bà mời Phát cùng đến ở với mẹ con bà, nhưng Phát
từ tạ nói đã trót thuê nhà rồi. Sự thực, chàng giữ kẽ không muốn đến ở
nhà vợ trước khi cưới, nhất chàng lại biết bà mẹ vợ rất khó tính và lắm
điều.
Vui vẻ khỏe mạnh nay đã trở về với Phát. Những người
quen thuộc đều nhận thấy anh Phát năm xưa, hồi còn theo học trường luật.
Nhưng Hoàn, trái lại, lúc nào cũng nghĩ ngợi nét mặt buồn tẻ, lạnh
lùng, Phát mải đùa nghịch không hề lưu ý đến cái buồn, cái tẻ của nàng,
làm nàng càng bực tức, khó chịu. Nàng khinh bỉ tự nhủ thầm:
“Lúc người ta lên thì người ta biến đổi đến thế đấy! Nhưng mới được thế mà đã cho là lên thì tầm thường quá!”
Và nàng thấy Phát tầm thường. Nhớ lại nàng không tìm
thấy một cái gì cao thượng ở Phát. Nhưng nàng chép miệng tự an ủi:
“Người ta tầm thường như thế cả, có gì mà mình phải bận lòng!”
Giữa lúc ấy Huấn vào Sầm Sơn, đến ở nhà Phát. Tính
ngộ nghĩnh hay pha trò của Huấn khiến Hoàn quay về với vui vẻ được hơn
một tuần lễ. Rồi sau khi Huấn ra Hà Nội đâu lại vào đó.
Một hôm nàng mỉm cười chua chát đứng nhìn Phát giữ
cho một bạn gái của nàng tập nằm ngửa trên mặt nước. Phát quay lại,
thoáng nhìn thấy cái mỉm cười ấy, chàng không giữ nổi châu mày. Chàng
nghĩ thầm: “Hoàn vô lý quá! Bạ ai cũng ghen”. Tính ghen mà trước kia
chàng cho là tình yêu, nay chỉ là một tính tình nhỏ nhen, khả ố. “Chưa
cưới mà còn thế này, nữa là lúc đã cưới, mình sẽ mất hết tự do”. Chàng
cũng không trang nghiêm nghĩ tới tương lai. Và ngay buổi chiều, chàng
ngỏ ý kiến với Hoàn về tính ghen. Chàng không muốn để bụng một điều gì.
Hoàn xin lỗi chàng. Phát đã quen với tính mỉa mai của vị hôn thê. Chàng
không biết lúc nào Hoàn thành thực, lúc nào nàng riễu cợt. Đối với Hoàn,
chàng thường ngờ vực, và những lời xin lỗi của Hoàn, chàng không dám
chắc rằng đó là những lời thành thực..
Giữa hai người như có một bức rào ngăn cản. Cả hai
cùng cố phá bức rào ấy đi, nhưng phá một cách quá uể oải, nên một ngày
nó mọc một dầy hơn, bền vững hơn.
Chỉ còn những sự giả dối để che đậy: cử chỉ dịu dàng,
ngôn ngữ mềm mại, thân mật. Và ở ngoài bãi biển bao giờ hai người cũng
đi liền với nhau. Họ khoác cánh nhau, vui cười trò chuyện với nhau.
Nhưng đó là những lúc linh hồn họ xa nhau nhất. Hoàn bảo Phát: “Sáng mai
chúng ta ra tắm sớm nhé?” Và nàng nghĩ thầm: “Mình phải bảo Nga Lan
cùng đi tắm mới được, nếu không thì sẽ buồn chết”. Phát cố giữ cái ngáp
để trả lời: “Phải đấy Hoàn ạ, mai đi tắm sớm nhé!” Và chàng tự nhủ: “Để
ngắm cái mặt buồn hiu của bà vị hôn thê! Rõ khổ!”
Họ đi sát cánh nhau. Họ nói chuyện để nghe thấy câu
chuyện tẻ nhạt của nhau. Họ yên lặng để nghĩ đến, để nhớ đến cái xoàng,
cái tầm thường của nhau, của gia đình nhau. Nay họ biết nhau, hiểu nhau
như vợ chồng. Ba năm gần chung sống rồi còn gì! Cái mỉm cười của người
này, người kia nhận thấy hết nghĩa sâu kín. Câu khôi hài của người kia
người này cố không nghe thấy vì đã nghe không biết lần thứ mấy rồi.
Họ hiểu nhau, để mà chán nhau, để mà khinh nhau. Nếu
họ là vợ chồng rồi thì họ cứ chán nhau cứ khinh nhau, không sao. Đằng
này họ là vị hôn phu, vị hôn thê của nhau. Họ có can đảm chán, khinh
nhau mãi để chờ ngày cưới không?
Phát cho việc hôn nhân của mình là một câu chuyện
danh dự: vì chàng gắn bó theo đuổi mà Hoàn trở nên vị hôn thê của chàng.
Bây giờ còn biết nói sao? “Thôi thì cũng liều vả lại lấy Hoàn vị tất đã
khổ hơn lấy một người khác, bất cứ người nào. Về nhan sắc thì Hoàn
chẳng kém ai. Có một người vợ đẹp kể cũng oai, cũng đáng tự hào với
chúng bạn”. Tư tưởng ấy làm Phát bật cười lên tiếng.
Hoàn thì cho việc hôn nhân của mình là do số mệnh.
Nàng nghĩ đến, nàng nhớ lại những người định hỏi nàng và bị nàng lãnh
đạm từ chối. Nàng thấy những người ấy đều hơn Phát. “Ít ra cũng không
tầm thường bằng!” Vì mới quen, nàng không biết tính tình họ, nhưng nàng
chắc rằng không đến nỗi xoàng xĩnh như tính tình Phát.
Kể nàng tìm cớ tuyệt giao thì cũng được, cũng chẳng
khó khăn gì. Phiền một nỗi thời chưa cưới của nàng đã kéo dài quá. Ai ai
cũng biết rằng nàng là vị hôn thê của Phát. Ai ai cũng nói đến. Hơn
thế, người ta coi hai người như đã thành vợ chồng rồi. Chẳng lẽ bây giờ
câu chuyện lấy nhau bỗng im bặt đi! Như cái pháo tịt ngòi? Thế còn ê chề
hơn là nhắm mắt lấy nhau vậy. Giá Phát xin thôi, thì đã đi một lẽ. Ừ,
giá Phát xin thôi...
Từ đó nàng hy vọng Phát xin thủ tiêu hôn ước. Và tính
nết nàng càng khó chịu: nàng mong thầm rằng nhờ thế mà may ra nàng được
Phát tuyệt giao.
° ° °
Hết hè, nhà Phát và nhà Hoàn nhộn nhịp sắm sửa. Đôi
bên cha mẹ muốn lo xong việc hôn nhân cho con trước khi Phát được bổ vào
Saigon.
Và đám cưới linh đình, ồn ào, ầm ĩ.
Để che cái nhạt nhẽo, cái lạnh lùng của hai linh hồn sắp hòa hợp.
Tối nhập phòng Phát bảo Hoàn:
- Giá chúng ta lấy nhau ngay mùa hè mới biết nhau ở Sầm Sơn...
Hoàn hiểu thấu tư tưởng của Phát, cau có hỏi:
- Sao anh lại nói thế?
Phát chữa.
- Thì có phải bây giờ đã có con rồi không?
Hoàn cười làm lành.
- Ừ! Thì bây giờ may ra đã có con rồi.
(Trích từ tập truyện ngắn HẠNH)
