Mùa nắng đến rất vội lúc tiết xuân còn nấn ná ở lại với đất trời. Đêm ngủ đắp một làn chăn mỏng phòng hờ cái rét bất chợt về khuya, lúc sương xuống nhiều ngoài vườn, trên mái ngói. Sương lớp lớp giữa buổi bình minh, mơ hồ như giấc mộng trì trệ kéo dài của ngày chưa tỉnh ngủ, mặt trời chưa hé mắt. Sáng sớm, tôi đi đến trường trong biển sương mù lạnh ướt. Những giọt sương rửa sạch mặt mày tôi lần nữa. Áo quần thấm ướt từng khoảng lớn bốc mùi ẩm thiu mồ hôi hôm trước, đã đóng khô vào vải. Khi vô lớp vuốt mặt phủi áo xong, tôi ngạc nhiên ngó chóp tóc tụi bạn: mỗi đứa mang trên đầu mình ít sợi sương mỏng mảnh, óng chuốt như màu mạng nhện ngũ sắc. Tôi dùng mấy ngón tay chải tóc, ở vùng này đã khéo dạy tụi con gái biết chải tóc vén tóc nhiều lần trong một buổi sáng. Mới mười một mười hai tuổi, cặp đứa nào cũng có chiếc gương tròn nhỏ xíu và cây lược tròn xinh xinh. Còn con trai tụi tôi, khá nhiều đứa nuôi cái tổ chí trên đầu. Sương mù sanh ra chí, mẹ tôi thường nói vậy mỗi lần bà cầm cái lược sừng răng dày khít cào quét tóc tai tôi đau điếng.
Kinh nghiệm cho tôi biết: sáng sớm sương càng dày thì nắng trưa càng lớn. Khoảng sau giờ đức dục, nắng mới đậu chấp chới trên ngọn cây bông vải, liếm láp chút đỉnh chóp trụ cờ ngoài sân. Nhưng lúc cặm cụi làm bài tính đố, chúng tôi không ngờ nắng đã đầy một nửa bãi cỏ, mon men tràn đến hàng hiên. Nghe tiếng trống điểm giờ chơi, chúng tôi xếp sách vở xuống hộc bàn, chạy ra cửa đã đụng phải bóng nắng. Nắng tốt màu, tươi mát như vừa tắm gội xong. Cảnh vật thường ngày hiện ra mồn một rõ ràng từng đường nét chung quanh: nhà cửa, cây cối, người vật, cả những ngọn đồi ngoài xa hình như cũng xích gần lại. Gần thật, tôi tưởng chỉ cần đi bộ một chặp là tới chân đồi. Trên sân cỏ, những người bạn gái đang ngồi xõa tóc sưởi nắng. Những mái tóc mà khi ở nhà hằn được chăm nom nâng niu lắm. Trong lớp, có hồi tôi chịu không nổi mùi dầu dừa tỏa ra hăng hăng trên đầu bạn. Ở nhà, ăn phải những thức ăn chiên xào với dầu dừa, tôi phát ớn luôn.
Trong số những bạn gái cùng học lớp nhất, tôi mến Hoa hơn cả. Hoa có nước da ngăm, mắt sáng nhưng trông lâu mới thấy đôi mắt đó buồn buồn như sắp hờn lẫy giận dỗi ai. Thường thì tôi chỉ dám nhìn lén, lỡ Hoa quay lại bắt gặp, tội nghiệp tôi luống cuống đưa hai bàn tay không biết che giấu sự hổ thẹn ngượng ngùng sao cho phi tang chứng. Hoa có mái tóc phi-dê đỏ lòm như nhuộm quạch, thật lạ. Nhiều ngày liền, tôi ngắm nghía mải mê trong vụng trộm mái tóc khác chúng bạn của nàng, ánh mắt tôi nửa diễu cợt nửa thích thú. Trong vùng này chỉ mới có một số ít thanh nữ tân tiến dám lên tỉnh phi-dê tóc mà thôi, những người đó, tôi nghĩ, hẳn văn minh ghê gớm, đợt sóng mới cùng mình. Họ sắp làm vợ các thầy các quan lớn, sắp bỏ làng đi theo chồng sống cuộc đời sung sướng có kẻ hầu người hạ. Nhưng còn cái con Hoa bé chút đỉnh này, nhà cửa ở chợ, cha mẹ nó buôn bán hàng xén quèn quèn thôi, sức nghỉn bao lăm lại dám đem con đi uốn tóc quăn queo thế kia? Tụi bạn chọc ghẹo Hoa tàn nhẫn, thỉnh thoảng tôi cũng buông vài lời đùa cợt hỗn hào, phụ họa đôi câu xấc xược. Những đứa bạn độc ác ấy đã đội lên đầu Hoa một thứ mặc cảm nặng nề tủi hổ còn hơn cả mái tóc khác thiên hạ mà nàng lầm lỡ mang chịu. Cái thiên hạ nhỏ bé của mười mấy đứa con gái hau háu đòi lớn, mười mấy trái tim khối óc hẹp hòi luôn luôn ghen tị, bêu xấu nhau từng ly từng tí. Hoa, với mái tóc lạc lõng, đành chịu cô thế. Nàng không được trời phú cho cái tính hàm hồ đanh đá, để chống chế đàn áp bạn bè ngược lại. Thui thủi một mình, một góc, một thế giới, bị hà hiếp khinh rẻ, Hoa khổ sở tránh né những kẻ thiếu thân thiện chung quanh. Và tôi đau đớn nghĩ có ngày Hoa không chịu thấu sự tủi nhục dày vò, đành phải bỏ học thì lũ bạn xấu bụng kia sẽ mang tội ác tày trời. Tôi mến Hoa, thương hại thì đúng hơn, từ đó.
Cũng từ đó, tôi tìm mọi cách để bày tỏ sự thương mến thông cảm dành cho Hoa. Điều đầu tiên, tôi ghét ra mặt những đứa bạn gái kia. Chừng như về sau chúng khám phá biết mối tình cảm sâu kín của tôi, rỉ tai cho nhau hay, với nụ cười chế riễu, rồi không bỏ lỡ dịp, chúng cặp đôi Hoa với tôi như một trò đùa để phục thù, nhạo báng. Mặc, tôi im lặng khứng chịu, không nói không rằng, không thèm phân bua cãi cọ. Tôi nghĩ, ít ra Hoa đã hiểu lòng tôi phần nào. Cũng từ đó, tôi nhìn Hoa bằng ánh mắt khác, ngại ngùng, ngượng ngập và bẽn lẽn hơn. Còn đôi mắt Hoa, trong một thoáng bắt gặp, qua một cái liếc nhanh, tôi bàng hoàng nhận ra ở đó (nhưng chắc có sự đóng góp của óc tưởng tượng non nớt) lời biết ơn pha lẫn sự trách móc nhẹ nhàng, gần như chút hờn mát, chút giận dỗi thấm thía, chút thương cảm bâng quơ.
Trưa nay con ve sầu đầu mùa nào đó đã cất tiếng kêu non nớt ngoài hàng cây bông vải. Tiếng kêu lạc lõng, từng nhịp ngắn, không giấu được vẻ e dè rón rén. Hình như nó biết mình thoát thân khỏi chu trình biến sinh quá sớm, trước hẳn bạn bè đồng loại và tiếng kêu buồn thảm gióng lên kia, cũng vội vã dường nào!
Tiếng ve bất chợt báo động mùa hè thật sự đã chín tới cùng cây trái trong vườn, nắng càng ngày càng gắt, gió Lào chớm thổi qua những ngọn đồi thấp mang về đây hơi nóng nực nội, ở lại đây lớp bụi đỏ của Trường Sơn ngàn dặm phủ lên bàn ghế gạch ngói nứt nẻ khô queo. Nắng ghê lắm, gạch đá cũng mềm huống gì người. Súc vật cũng muốn chảy mồ hôi. Bầu trời tịnh không chẳng mây đùn ráng mọc.
Hình như thầy giáo chúng tôi cũng đã nghe thấu tai tiếng kêu đột ngột của con ve kia. Đang giảng bài, thầy khẽ dừng lại, e lệ liếc nhanh ra hàng cây gòn trước cổng. Chúng tôi tinh ý nhìn theo: chừng như ngày bãi trường đang chực chờ ngoài đó. Nhưng thầy vội quay lại tiếp tục giảng, nét mặt cố giữ vẻ điềm nhiên coi như việc vừa xảy ra chẳng mảy may xúc động đến mình. Thầy cố giảng lớn hơn nhưng tai tôi chỉ nghe tiếng ve kêu rõ ràng từng hơi từng nhịp, nghe cả bằng tâm trí say mê. Vài đứa học trò con trai không giấu được vẻ nao nức bồn chồn trên mặt. Những tia mắt săm soi đổ dồn qua cửa sổ, nhắm hướng phát ra tiếng kêu, cố xác định chỗ nó đang ẩn núp. Sau giờ tan học, năm ba đứa nán lại quanh gốc cây gòn, ngửa cổ dõi mắt nhìn tìm kiếm. Chúng không dám lớn tiếng, chỉ tay lên cành ngọn chờ động tĩnh. Và cuối cùng, chừng như vừa phát giác được chỗ ẩn mình của con ve đầu mùa rồi, một đứa trong bọn rón rén ôm gốc cây trèo lên.
Ngày sau đến trường, thằng Huy mang theo chiếc hộp quẹt đựng con ve sầu màu vàng non lốm đốm khoang nâu rất đẹp. Cả bọn con trai xúm lại xem. Huy dùng móng tay gãi nhẹ vào chân nó, bắt nó nhột nhạt kêu lên vài tiếng ngắn. Tụi chúng thích thú cười trầm trồ. Huy bán con ve lại cho tôi với giá một đồng. Tôi đùa nghịch với con vật tội nghiệp ấy được một buổi. Tới chiều, nó nằm im trong hộp, hết động đậy. Dù với trí óc non nớt tôi cũng chợt hiểu mình vừa vô tâm giết chết con ve sầu nhỏ bé. Nó chết non khi tiếng kêu chưa thanh thoát, khi mùa hạ chưa mang bạn bè nó về đây đông đủ để cùng khải tấu bản hòa ca rộn rã ca ngợi nắng hè.
*
Nghỉ hè năm đó, không hiểu sao Hoa cắt bỏ mớ tóc phi-dê quăn queo mất. Đầu nàng gần như trọc nếu lột chiếc mũ rơm đội suốt ngày ra. Thật tình tôi giận Hoa ghê lắm. Việc Hoa dại dột làm tôi phật lòng chán nản. Hoa đâu hay. Tại sao lại cắt mái tóc ấy đi? Tôi tức tối muốn xỉ vả Hoa đã phụ lòng. Tôi xấu hổ vì đã bất chấp lời nhạo của bạn bè, âm thầm bênh vực Hoa. Có lẽ Hoa không biết được nỗi khổ tâm của tôi chua xót dường này!
Nhưng cái đau khổ của trẻ con không lâu dài, một hai bữa là quên phứt. Một hôm, tôi rình cả buổi mới bắt được một con ve kêu nỉ non trên cây thị trước nhà. Mừng quá, tôi nhốt nó vào trong cái lọ, trên nắp dán giấy có chui lỗ để nó đủ không khí mà thở, khỏi chết ngộp như con ve thằng Huy bán cho tôi trước đây. Suốt buổi, tôi ngồi ngắm nghía nó không biết chán, hồi hộp đợi nghe nó cất tiếng kêu. Tiếng kêu bị vách thủy tinh chặn lại dồn lên nắp dội vào lớp giấy bịt lùng bùng nghe thật lạ tai. Tôi hí hửng đem con ve đến tặng Hoa. Từ lâu tôi vẫn tưởng Hoa thích chơi ve mà không trèo cây bắt được. Trong lớp, nhiều hôm tôi chú ý thấy Hoa ngồi thẫn thờ nghe tiếng ve kêu ngoài cây bông vải, mặt mày ngây dại, bâng khuâng. Nhưng tôi đã lầm. Con ve trước mắt Hoa biến thành con bọ đáng kinh hãi. Nàng đâu ngờ con vật chẳng mấy đẹp đẽ này lại có giọng hát trong trẻo thế kia, Hoa ngúng nguẩy từ chối: "Ấy đem về mà chơi. Mình sợ lắm". Dù tôi nài nỉ mấy, Hoa cũng không chịu nhận. Một lần nữa Hoa đã vô tâm phụ lòng tôi đành đoạn. Lần này còn tàn nhẫn gấp bội, thật tủi thân tôi và cũng tội nghiệp cho con ve vô duyên!
Tôi buồn bã ôm con ve về nhà, bụng không khỏi rủa thầm cái con bé ngu muội. Buồn tình, tôi bắt con ve ra đặt trên ngón tay trỏ và chờ nó xòe cánh bay đi. Chờ mãi, nó vẫn dại dột đậu yên một chỗ, tôi bực mình hết sức. Bất giác, nó kêu thốt lên một tiếng ngắn. Tiếng kêu khác thường, nhuốm vẻ tuyệt vọng đau xót đâm thấu tim người. Hình như nó diễu cợt nỗi buồn của tôi thì phải? Cơn giận bốc lên, tôi kẹp chặt hai ngón tay lại: một tiếng kêu nhỏ khô khan và con ve chết tan xác.
Xác con ve được bỏ vào chiếc hộp diêm đem chôn sau vườn, chỗ có trồng mấy cụm hoa hồng trắng. Tôi đắp cho nó nấm mộ nhỏ bằng một chén đất cát, rắc thêm ít hoa tươi...
PHẠM NGỌC LƯ
(Trích tuần báo Tuổi Ngọc số 44, tuần lẽ từ 30-3 đến 6-4-1972)
