SẦU THƠ DẠI - Nguyễn Thiếu Nhẫn

Thấm thoát mà chị Trang hành nghề... gõ đầu trẻ đã được hơn một tháng. Hôm đưa chị lên đường về V.B. - nơi mà chị sẽ sống đời sống của một cô giáo, thực là buồn. Cả nhà đưa chị ra tới bến xe. Mẹ và dì Sáu luôn miệng căn dặn "xuống tới dưới là viết thư về cho nhà biết liền nghe con" nhưng vì trường của chị dạy ở tuốt trong quận Càn Long, cái quận cùng tên một vị vua Trung Hoa, nên mãi một tuần sau ở nhà mới nhận được thư của chị - thư tay do một đồng nghiệp cùng dạy một trường với chị trao lại.

 

Trong thư chị cho biết là chị đã xuống tới nơi được bình an và chị đang bắt đầu những ngày đầu tiên... bước xuống cuộc đời.

 

Trong thư chị viết: "... có ra đời mới biết là đời sống thật là khó khăn. Và đời sống thật đã dạy cho mình nhiều điều mà sách vở không hề đề cập tới..." Theo những câu trong thư chị Trang tôi có cảm tưởng như chị Trang đã thuộc hẳn về một... thế giới khác.

 

Đọc những câu: "... quận lỵ buồn hiu, xung quanh chằng chịt những kẽm gai và những vị trí phòng thủ. Ở đây chỉ co một thứ bông hoa nhìn hoài phát mệt con mắt là bông giấy. Lính tráng súng ống kè kè, mặt mày ông nào ông nấy cũng đỏ gay, nặc nồng mùi rượu trông mà phát sợ. Trường học thì nhỏ xíu, học trò toàn là người Miên, thật là đúng cái cảnh "một thầy, một cô, một chó cái" trong câu đối của ông Cao Bá Quát." Đọc thư của chị Trang viết tôi tưởng tượng ra ngôi trường tiểu học cộng đồng mà chị đang dạy chắc là buồn ghê lắm. Tôi nghĩ tới ngôi nhà trọ mà ở đó chị sống, mỗi sáng thức dậy đến trường dạy học và thui thủi trở về một mình, tôi cảm thấy thương chị ghê đi.

 

Chị Trang, đó là đất trích và chị là tiên nữ phải đọa đầy vì đã vô ý đánh vỡ chén ngọc hay đó là điều khó khăn mà chúng ta mỗi người sẽ gặp phải khi lớn lên và chạm mặt với đời sống?

 

Tôi nhớ có lần trong câu chuyện anh Nguyễn đã đưa ra nhận xét: "Bây giờ làm con gái thật sướng. Làm con gái chỉ có đi học, đi chơi, ăn diện, sắm sửa, may mặc, đi phố... và không phải làm gì, không phải lo lắng gì. Trong khi đó, con trai đi học, đi lính rồi... có thể hy sinh vì tổ quốc, Thanh có thấy như vậy không?" Hồi đó nghe anh Nguyễn đưa ra nhận xét này tôi đã không biết trả lời như thế nào và nghĩ là anh Nguyễn có lý nhưng bây giờ thì tôi đã có câu trả lời cho anh Nguyễn rồi: "Con gái cũng có những điều khó khăn, lo lắng của con gái chớ đâu phải chỉ có đàn ông con trai mới có những điều phải lo lắng". Nhất định hôm nào gặp anh Nguyễn tôi phải nói điều này mới được.

  

Cái cảm nghĩ chị em vốn đã xa cách nay chị Trang đi dạy học ở xa sẽ làm chúng tôi xa cách hơn thật ra là một điều sai lầm bởi vì tôi cảm thấy chị và tôi ngày càng có vẻ gần gũi hơn. Tôi nói đến điều này với sự thành thực nhất của lòng mình. Qua những lá thư của chị Trang tôi cảm thấy chúng tôi có vẻ gần gũi nhau hơn, tôi có vẻ "hiểu" chị Trang hơn và thấy thương chị nhiều hơn. Và chắc chắn những điều này xảy ra không phải là vì hôm sửa soạn lên đường chị đã cho tôi cái quần patte màu ma-rông mà chị không vừa ý vì cái quần may không được "đứng" lắm, cũng không phải vì hôm đó chị đã cho tôi chiếc áo thun màu xanh da trời rất hợp với màu da của tôi, hoặc vì chị đã cho tôi những cái băng-đô mà chị đã dùng hồi mùa hè năm ngoái. Tôi nghĩ chúng có vẻ... gần gũi là vì những bức thư: những điều không nói được đã được nói giữa những hàng chữ viết và điều này giúp chúng tôi hiểu nhau hơn. Tôi không hiểu là chị Trang có những cảm nghĩ này hay không hay là chị cũng coi tôi... con nít như anh Nguyễn.

 

Ngôi nhà đã vốn buồn từ ngày anh Vũ và anh Nguyễn ra đi, giờ tới phiên chị Trang vắng mặt ngôi nhà càng buồn hơn. Đã không còn những buổi sáng ngủ nướng, nằm nghe tiếng chổi của chị Trang quét trên sân gạch trước nhà, đã không còn nhìn chị Trang bước những bước chân trần băng qua sân gạch vừa đi vừa cằn nhằn ông trời kỳ cục mưa gì mới sáng mà mưa. Và tôi phải thay thế chị Trang trong những công việc hàng ngày. Mấy ngày đầu phải thức sớm quét sân gạch trước nhà tôi bực mình ghê đi nhưng sau đó rồi cũng quen dần và còn cảm thấy thích thú nữa là khác. Tôi không còn ngạc nhiên như lúc trước có hôm thức sớm nghe ngoài sân chị Trang vừa quét sân vừa hát nho nhỏ. Và tôi cũng bắt đầu cảm thấy những buổi sớm mai hồng thật là dễ thương vô cùng.

 

Nói đến những buổi sớm mai hồng tôi bỗng nhớ tới câu thơ:

 

Em đi một sớm mai hồng

Phất phơ áo lụa bềnh bồng tóc mây

 

mà anh Nguyễn đã để ở trang đầu trong một quyển tiểu thuyết anh gửi về cho chị Trang "mượn đọc để đỡ buồn trong những ngày làm cô giáo" theo lời yêu cầu của chị Trang. Câu thơ dễ thương ghê đi, dễ thương cũng như... những sớm mai hồng. (Đừng có nghe tôi khen mà nở lỗ mũi bằng... trái cà chua, nghe anh Nguyễn.)

 

Còn có điều tuyệt diệu nào hơn là mỗi buổi sáng thức dậy thật sớm thở hít căng phồng lồng ngực cái không khí trong lành của buổi ban mai, nghe tiếng chim sẻ kêu ríu rít trên mái ngói, nhìn những giọt sương mai đậu trên cây kiểng, nhìn những cánh hoa công chúa nhè nhẹ rung trong gió sớm, nghe thoang thoảng mùi bông sứ. Và trong khi đó, từ phương đông một mặt trời hồng đang từ từ lên, báo hiệu cho mọi người biết rằng một ngày mới đang bắt đầu.

 

Nếu những ngày xưa tôi vẫn thích mỗi buổi chiều ra ngồi ở bờ sông sau nhà, đưa chân nghịch nước, nhìn những giề lục bình hoa tím trôi phăng phăng giữa giòng nước đục ngầu phù sa mang tự Nam Vang về. Và cả giòng nước, cả những giề lục bình đều hối hả như sợ rằng mặt trời sẽ xuống và đêm về. Tôi vẫn thích ngồi ở đó mặc cho mặt trời chiều, giòng nước và những giề lục bình hối hả. Ngồi ở đó ngâm đôi chân xuống nước, nhìn bầy chim bay ngang đầu nhớ tới câu hát ru em "chim bay về núi tối rồi, chị em lo liệu lấy nồi nấu cơm" và tưởng tượng tới cảnh hai chị em mồ côi đưa nhau vào trong núi sống và chiều chiều nhìn bầy chim, từng bầy chim bay về núi, nghĩ tới cảnh gia đình chim đang ăn bữa cơm chiều mà nghe nao nao ở trong lòng. Ngồi ở đó nghe đôi chân mát lạnh, nghe gió bờ sông thổi tung những sợi tóc mai sợi ngắn sợi dài cắt ngang mặt. Tôi vẫn ghét những sợi tóc mai không ra ngắn ra dài này và vẫn thường lấy kéo cắt phăng chúng đi nhưng ít lâu sau chúng lại mọc ra như cũ. Và tôi phải mua mấy chiếc kẹp mất năm đồng để kẹp chúng lại. Tôi vẫn thích ngồi ở đó cho đến khi bóng tối đã nhọ mặt, đôi chân đã tê cóng vì ngâm nước quá lâu và nghe trên nhà tiếng dì Sáu nói lớn: Thanh, con gái con gú tối rồi mà còn ngồi ở ngoải chi con, lúc bấy giờ tôi mới chịu đứng dậy  đi chân trần trên lối đi nền đất nện cứng dẫn vào nhà, vừa đi vừa nghe lành lạnh buồn buồn ở chân.

 

Nếu lúc trước tôi vẫn thích mẹ giao cho mỗi tháng mua dừa khô về nạo ra để thắng dầu dừa dùng cho cả tháng. Dừa được thắng thành dầu còn lại cứt dừa màu vàng thẫm, tôi vẫn thích ăn cứt dừa nghe nhẫn nhẫn, béo béo. Đó là những cái thích kỳ cục như chị Trang vẫn thường nói. Và bây giờ thừa kế... sự nghiệp của chị Trang để lại tôi lại có thêm cái ý thích thức dậy thật sớm, đưa những nhát chổi trên nền gạch, gom lại những cánh bông sứ, bông công chúa rơi rụng trong đêm hoặc từ chiều hôm trước.

 

Thừa kế sự nghiệp của chị Trang tôi còn có "căn phòng ẩm mốc", căn phòng mà hồi anh Vũ và anh Nguyễn về nhà lần đầu dì Sáu và chị Trang đã phải quét rửa đến mấy thùng nước mà vẫn còn mùi ẩm mốc. Và bây giờ lại là nơi học bài lý tưởng nhất.

 

Không hiểu tại sao nằm ở trên chiếc trường kỷ trong căn phòng ẩm mốc đó lại học bài thật là mau thuộc. Tôi cũng có nghe lời anh Nguyễn bẻ mấy cành trắc bách diệp mà anh Nguyễn vẫn gọi là "cây thuộc bài" đem ép vào mấy quyển vở. Không hiểu có phải vì sự... linh nghiệm của cây thuộc bài mà mấy lúc gần đây tôi lại học bài mau thuộc ghê đi. Nhiều hôm buổi tối mê xem thoại kịch của vô tuyến truyền hình quên cả học bài, vô lớp mới mang bài ra học vậy mà lúc bị gọi lên đọc bài tôi vẫn thuộc bài một cách trôi chảy.

 

Tôi đem việc này tuyên truyền với tụi con Quỳnh, con Nhã, tụi nó tin quá chừng chừng và đã xúm nhau "tàn phá dung nhan" mấy cây trắc bách diệp trước nhà làm dì Sáu buổi chiều ra tưới cây đã cằn nhằn mấy đứa trẻ không ít về chuyện này vì dì lầm tưởng mấy đứa trẻ nghịch phá.

 

Kể từ ngày ông ngoại nằm xuống, sau đó đến phiên bà ngoại, dì Sáu mỗi ngày lại xách nước tưới những chậu cây kiểng mà ngày xưa ông ngoại đã ra công chăm sóc. Khu vườn nho nhỏ ngày một tiêu điều hơn vì không được chăm sóc, cắt xén. Những bông hồng bây giờ đang ở thời kỳ tàn rũ mặc dù tôi đã ra công vun quén. Ngôi nhà ngày một hoang phế cũng như  sự héo hắt của mẹ sau ngày ba bỏ đi.

 

Và bây giờ lại thêm chị Trang ra đi.

 

Và dì Sáu vẫn là chiếc bóng lẻ loi đi ra, đi vào ngôi nhà mái ngói rêu phong này.

 

 

NGUYỄN THIẾU NHẪN      

 

(Trích tuần báo Tuổi Ngọc số 35, tuần lễ từ 20-1 đến 27-1-1972)