Đôi mắt chàng thật tròn, đôi mắt nai. Đôi môi chàng thật ngọt. Mái tóc chàng thật cao. Và tâm hồn chàng thật bình dị. Ngoài kia, sóng mải mê tấu những nhạc khúc cho đời buồn tênh. Biển xanh ngập mắt những hẹn hò cho mùa hạ hạnh phúc. Hạnh phúc có mặt trên cùng khắp những chân bước của chàng, trải rộng trên cây cỏ, rộn rã trên cành phượng rực hoa. Hạnh phúc nằm trong mắt, khi mắt mở nhìn những tà áo trắng, tóc thề ngang vai tan học thả dài trên những con đường. Nhà chàng có trồng một cây hoa giấy đỏ, đến mùa, hoa tưng bừng rơi rụng, hoa nổi bật niềm vui. Nhà chàng là một cái mốc, cho mỗi sáng đi ngang, cho mỗi chiều cúi mặt. Nha Trang vẫn hoài mưa nắng, chân bước vẫn hoài khua vang trên hè những ngọt lịm nhớ mong. Nha Trang vẫn hoài cô đơn, trong bóng nghiêng chàng bước, nắng rọi hắt hiu không một bóng cây trên con đường Độc Lập nằm giữa lòng phố chính.
Chàng không biết hút thuốc. Nhưng một ngày kia chàng tập tành cầm trên tay điếu thuốc, những cụm khói trắng được nhả và tan loãng - người ta thường bảo, những điếu thuốc đầu thường biểu hiện cho những buồn rấu - chàng buồn? Những sợi thuốc lẩn tan như mây trời êm ả, như ngày tháng đi qua - và từ đó, Tịnh đã bắt gặp chàng với những điếu thuốc của một người lớn. Điếu thuốc của người lớn, đó là con chim Tịnh bỏ quên niềm vui thánh thiện để lao đầu vào giông tố, có bao giờ người tưởng người được bình yên khi người vẫn bận rộn với chính những đơn giản của mình.
Chàng khó hiểu quá, vô cùng khó hiểu. Chàng như một đảo lạ, mà Tịnh phải đứng tận bên này bờ để tìm hiểu. Chàng thật lạ lùng trong tình yêu. Tịnh không hiểu gì thêm về chàng ngoài tâm hồn chàng: đơn giản và đam mê.
Chính trong cái đam mê một thời chàng như con ngựa bất kham chạy nhanh trong gió, không ngừng. Chàng leo mãi. Chàng yêu cuồng nhiệt và chính chàng cũng dửng dưng vô cùng. Tịnh cũng thế, tự bao giờ chính Tịnh cũng đã tham dự vào phần đam mê của chàng. Tịnh yêu những đóa hoa lan yếu ớt chàng chăm sóc trong chính khu vườn nhỏ của chàng. Tịnh yêu niềm im lặng của chàng khi hẹn gặp. Ba tháng yêu nhau, chàng đã dạy Tịnh thật nhiều điều.
Chàng dạy Tịnh về tính nhẫn nại. Em sẽ mất tất cả nếu em không biết kiên nhẫn. Tịnh chu môi. Tình yêu là một cuộc đuổi bắt. Nhưng riêng anh, anh ghét tham dự những trò đuổi bắt, bởi vì, khi có sự tham dự thì sẽ thua hoặc thắng, anh không thích là kẻ thua hoặc thắng. Nhưng anh yêu em. Em cũng yêu anh vô cùng. Chàng hay đến sai giờ hẹn, chàng bắt Tịnh đợi chờ. Và lúc nào cũng vậy, lời chàng thật ngọt. Tha tội cho anh, anh sẵn sàng tạ tội. Tịnh không còn con nít nên Tịnh không bao giờ giận chàng. Mắt chàng tuyệt diệu, nhìn sâu. Ở đó, đời đã rộn ràng, tuổi đã xôn xao. Thấy hết những bình yên cho cơn mưa đầu mùa chưa ướt đất. Nghe hết những chim hót rộn ràng suốt một đời mở mắt yêu thương.
Chàng dạy Tịnh về sự tin cậy. Đối với người, với mình, không có ai là kẻ giả dối, chỉ có kẻ tin cậy. Tịnh ngoan cố. Anh tin người có ngày còn manh áo rách. Thà người phụ mình còn hơn mình phụ người. Tay chàng vuông vuông vẽ vời hạnh phúc. Thà em phụ anh chớ anh không bao giờ phụ em. Tịnh ngoe nguẩy. Hãy tập tin cậy người, anh vừa dạy em điều đó. Chàng hôn nhẹ lên tóc Tịnh, nụ hôn nhẹ đủ làm Tịnh xôn xao. Chàng không là gì cả nhưng chàng đã là tất cả.
Chàng còn dạy Tịnh rất nhiều điều. Chẳng hạn như về tính bình tĩnh, tính nhân ái. Ba tháng, thời gian không dài nhưng Tịnh đã đổi khác rất nhiều, từ khi chàng đã là mặt trời cho hướng dương hoa nhỏ xoay vần dõi trông.
Bây giờ là mùa Hạ. Mùa Hạ cuối cùng của chàng ở thành phố. Mùa Hạ cuối cùng của Tịnh còn mỗi ngày ôm cặp tới trường nghe tiếng chuông reo. Mùa Hạ của thời nữ sinh trung học tuyệt vời. Tịnh biết mình sẽ nhớ thật nhiều con đường sẽ xa, nhớ thật nhiều về buổi trưa bỏ học để cùng chàng tung tăng trên bờ cát ướt, chân hai đứa xoắn nhau thật dễ thương, và con sóng nhỏ leo lên xóa tan. Tóc Tịnh bay phả trong mặt chàng, chàng ngậm tóc Tịnh trong miệng. Gió lồng lộng những niềm vui, gió bát ngát những hạnh phúc. Ở bên chàng, Tịnh đã có tất cả. Dù chàng thật tầm thường, chẳng khác con sên nhỏ bốn mùa ngậm nước mải mê theo Tịnh đến cổng trường nhìn Tịnh mất hút nơi dãy hành lang trắng xóa, rồi tiếng chuông reo, những mái tóc, đôi mắt, nụ cười biến hẳn sau những ô cửa kính muộn phiền, những ô cửa kính cũng biết thì thầm của ngôi trường con gái. Chàng im lặng trong chính những dạt dào của sóng nổi trong lòng. Khói thuốc xoáy tròn, lan xa, khói thuốc làm cay xè đôi mắt đang mở rộng nhìn đời. Khói thuốc như sương, tròn khắp - Tịnh yêu vô cùng những vòng khói thuốc lãng đãng trong những lúc đời tuyệt vời nghĩa của nhớ mong.
Con thỏ trong vườn sáng mai cắn ngập cỏ và rớt đầy chất ngọt. Mùa Hạ chia xa. Mùa Hạ. Nước mắt không bao giờ Tịnh quên bây giờ là mùa Hạ - mùa Hạ cuối cùng rụng xuống dưới chân những lá vông ngậm ngùi. Con thỏ đã ăn hết cỏ cà rốt ngọt ngào và bỏ đi, không luyến tiếc. Tịnh ơi. Tịnh gọi thầm tên mình trong thảng thốt và ngỡ ngàng khi chàng đến đưa cho Tịnh coi tấm giấy gọi trình diện nhập ngũ. Chàng cười buồn:
- Là một sợi dây xích dài lòng thòng đó nhỏ.
Tấm giấy nhỏ, màu vàng, con dấu đỏ. Tấm giấy nhỏ, những hàng chữ dấu mực nhạt nhòa, và ngày tháng réo gọi, là cách xa. Tịnh cầm lấy, tay run, chỉ biết đó là những định nghĩa về chia lìa và cách biệt. Những cảm giác về nỗi cách xa, còn mơ hồ, rồi sẽ thật rõ, rõ vô cùng. Tấm giấy nhỏ sao mà có quá nhiều quyền lực. Tịnh cắn môi, nhìn chàng. Mái tóc dài lõa xõa phủ tai, mắt nhìn sâu trong không gian ngan ngát mùi Ngọc Lan. Anh thấy gì không anh? Buổi chiều của thành phố êm đềm, con đường nhựa nghiêng nghiêng nghe kể chuyện bốn mùa. Mùa xuân, mùa nồng của muôn đời mơ ước, tay ngoắt tay chới với không chừng. Hạ, đã đến, phượng tưng bừng đỏ thắm. Hạ, chừng trong mùi biển mặn còn có hơi thở của người tình quyến dụ thiết tha. Chàng đứng đó, sừng sững như tượng mê không hay lá vàng rụng quanh. Chàng đứng đó, mà Tịnh ngỡ chàng đã cách xa. Tiếng nói, không còn là tiếng nói mà là tiếng rung:
- Chừng nào anh trình diện?
- Tháng tám, giờ mới là tháng sáu, còn hai tháng nữa.
Một bài toán trong đầu. Hai tháng, ba mươi ngày mỗi tháng, sáu mươi ngày. Đó là những chắt chiu, những vụn vặt còn lại quanh đây. Đón lấy, như những ân sũng đời trao tặng, để gìn giữ, kẻo không còn gì ngoài khoảng trời mông mênh.
- Nhỏ nghĩ gì thế?
Tịnh cười:
- Em đang nghĩ về những bánh xe!
Chàng trợn mắt:
- Những bánh xe? Sao?
- Những bánh xe của cuộc đời. Cái vòng lẩn quẩn - buồn cười ghê anh nhỉ?
- Ừ, buồn cười. Nhưng anh khát nước ghê, nhỏ phải cho anh uống cái gì đi chớ.
- Tuân lệnh.
Như chim xòe cánh, Tịnh mất hút vào nhà. Ly nước đá chanh thấm giọng. Tiếng nước đá va vào ly kêu lách cách vui tai. Chàng đẩy ly đến trước mặt Tịnh:
- Uống chung với anh, nhỏ.
Nghịch ngợm, dùng chiếc muỗng với những hạt chanh đọng dưới đáy, Tịnh bỏ vào miệng. Chàng nhăn mặt:
- Đắng chết!
Thì em đang tập nếm dần những điều đắng cay, chia với anh một chút đắng cay là niềm vui lớn lao của em đó. Nhỏ của anh bé bỏng, nước mắt chóng lăn trên viền mi, biết nhỏ có còn ở bên anh để học hỏi nơi anh những gì quá ngu ngơ.
Hai đứa chia nhau uống cạn hết ly đá chanh. Dòng nước mát lan tận trong cơ thể - như nỗi rộn ràng đang xôn xao cùng khắp. Nghe mơ hồ hàng liễu nhỏ đang run. Cầm chiếc hộp quẹt diêm của chàng Tịnh dí mạnh cây diêm vào, ngọn lửa bùng lên rồi tắt, cứ thế, những ngọn lửa hắt hiu vội tàn khi phần diêm sinh cháy hết. Chàng gọi Tịnh:
- Nhỏ tính học cái gì đây?
- Chánh trị kinh doanh.
- Oai ghê hở nhỏ. Có làm chủ ngân hàng nhớ anh vay tiền với nghe.
Tịnh chu môi:
- Nhất định không!
- Tại sao?
- Tại anh cứ kêu người ta là nhỏ hoài.
Chàng giả vờ ngã lưng ra sau, không trả lời. Nhưng trong chàng, có hơi thở nào dồn dập, có héo tàn nào đang bắt đầu. Mai này, chiếc ghế này ai sẽ ngồi, ai sẽ nhìn nhỏ trong chiều chầm chậm trôi qua. Mai này, những thứ hai và thứ bảy không còn là ngày, mà là thời gian được trông đợi để đến ngày chủ nhật. Nhỏ ơi, nhỏ sẽ quên anh như đã từng nhớ anh. Đà Lạt đa tình sẽ cuốn hút mất lấy nhỏ của anh. Cái lạnh của Đà Lạt sẽ khiến nhỏ quên anh trong từng bước chân khua sỏi làm cô sinh viên bé nhỏ. Bởi hết rồi quanh đây, những đợi chờ dáng nhỏ trong nôn nao tuổi trẻ. Ơi tóc nhỏ bềnh bồng lồng lộng có ai nghịch ngợm nheo mắt trông mong. Ơi dáng nhỏ yếu đuối cúi đầu đi một mình ôm cặp đi dưới hàng lá vông xanh vô tận. Thành phố có con đường dễ nhớ, con đường anh đã gặp nhỏ, rồi từ đó, nhỏ là những tối cần thiết khó lãng quên nơi anh. Ơi nhỏ của môi hồng nũng nịu dỗi hờn, nhỏ của bàn tay nghịch ngợm khuấy tan ly kem lạnh, nhỏ của đôi tay tìm lấy nhau trong bóng tối của rạp ciné như không thể thiếu nhau. Ơi nhỏ như chim chưa đủ mạnh để nhảy nhót trên cành, đập cánh chuyền bay qua bầu trời mù mịt. Ơi nhỏ, sẽ là gì của nhau trong buổi rã rời không còn hẹn gặp với tay vẫy tay đưa. Một mai này anh sẽ là lính trẻ.
- Anh không nói gì với em hết sao?
- Anh đã nói hết.
- Nói gì?
Chàng chồm tới, đôi tay chàng xiết chặt tay Tịnh, như sợ sẽ mất:
- Cho anh nghe nhỏ.
Đôi môi Tịnh chu tròn, như chữ O, tròn hơn chữ O, cho anh hết đó, cả quả tim đang nhảy theo điệu luân vũ trong lồng ngực này.
- Lá thư đầu tiên khi vào quân trường, anh sẽ kể cho nhỏ biết về những cảm giác của anh.
- Và ca bài: "Đường trường xa con chó nó tha con mèo"
- Thôi nhỏ, chọc anh chi.
Mắt chàng thật tròn, đôi mắt nai. Mắt nai nhìn Tịnh - nhìn hoài. Mắt nai ngơ ngác tìm rừng thu dẫm lá. Mây của mùa đã trôi đi không còn sót lại, trời xanh. Tờ lịch rụng đều dù không hẹn những con số. Những con số của chia xa, những con số của mong mỏi. Chàng đã dạy cho Tịnh về sự đợi chờ - em sửa soạn bắt đầu để đợi chờ đó anh, đợi chờ những ngày chủ nhật. Ngoài kia, song cửa nhỏ, con đường vẫn nằm yên đợi chân bước của người.
KHUÊ VIỆT TRƯỜNG
(Trích tuần báo Tuổi Ngọc số 118, tuần lễ từ 13-9 đến 20-9-1973)
